Wanneer partners niet meer dezelfde werkelijkheid delen

Twee partners kunnen jarenlang dezelfde gebeurtenissen meemaken en daar achteraf toch een heel verschillend verhaal over vertellen.
De één herinnert zich bijvoorbeeld vooral de conflicten en teleurstellingen, terwijl de ander ook de goede periodes, gezamenlijke keuzes en omstandigheden rondom die conflicten sterk meeweegt.
Dat hoeft geen liegen, manipulatie of gaslighting te zijn. Het menselijk geheugen werkt namelijk niet als een opname die later exact wordt afgespeeld. Volgens de Radboud Universiteit worden herinneringen telkens opnieuw opgebouwd uit verschillende stukjes informatie. Emoties, de huidige situatie en informatie die iemand later krijgt, kunnen daarbij invloed hebben. Daardoor kunnen twee mensen dezelfde gebeurtenis daadwerkelijk verschillend herinneren.

Selectieve herinnering
Niet iedere gebeurtenis krijgt dezelfde betekenis of blijft even sterk hangen. Ervaringen met een grote emotionele lading kunnen gemakkelijker naar voren komen. Wanneer iemand na verloop van tijd vooral negatieve ervaringen met een relatie verbindt, kunnen juist die gebeurtenissen een grotere plaats krijgen in het verhaal over het verleden.
Dat betekent niet automatisch dat positieve gebeurtenissen zijn verzonnen of verdwenen. Ze kunnen simpelweg minder prominent worden meegenomen in de manier waarop iemand de relatie achteraf beoordeelt.

De betekenis achter gedrag
Partners verschillen bovendien niet alleen in wat zij onthouden, maar ook in hoe zij gedrag verklaren.

De ene partner kan terugkijken en denken:
“Hij trok zich steeds van mij terug.”
Terwijl de ander dezelfde periode kan herinneren als:
“Ik was uitgeput en probeerde mezelf staande te houden.”

Het zichtbare gedrag kan hetzelfde zijn geweest, terwijl de betekenis die eraan wordt gegeven totaal verschilt.

Binnen systeemtherapie wordt daarom niet alleen gekeken naar één persoon of één verklaring. 

De Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie
Benadrukt dat gedrag en problemen moeten worden bekeken binnen de onderlinge relaties, interactiepatronen en omstandigheden waarin mensen leefden.

Wanneer achteraf twee relatieverhalen ontstaan
Na een breuk kunnen die verschillen groter worden. Nieuwe ervaringen, gesprekken met anderen en de huidige levenssituatie kunnen opnieuw invloed hebben op hoe het verleden wordt geïnterpreteerd.

Zo kunnen uiteindelijk twee verhalen ontstaan over hetzelfde huwelijk:
de één zegt: “We waren al heel lang ongelukkig.”
de ander zegt: “We hadden een moeilijke periode, maar daarvoor was onze relatie anders.”

Beide personen kunnen overtuigd zijn van hun herinnering.

Daarom is het bij het onderzoeken van een relatiebreuk belangrijk onderscheid te maken tussen:
wat aantoonbaar gebeurde;
hoe iemand het destijds ervoer;
hoe iemand het gedrag van de ander verklaarde;
en hoe die periode achteraf wordt herinnerd.

Een persoonlijk relatieverhaal is daarmee belangrijk en betekenisvol, maar is niet automatisch een volledige objectieve reconstructie van alles wat binnen de relatie heeft plaatsgevonden.

Nederlandse informatie en professionele bronnen
Radboud Universiteit – De waarheid over geheugen: vijf mythes ontkracht

Radboud Universiteit:
Radboud Universiteit – De waarheid over geheugen: vijf mythes ontkracht

Radboud Universiteit / Donders Instituut – onderzoek naar emotioneel geheugen
Radboud Universiteit – Emoties en herinneringen

Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie – Wat is systeemtherapie?
NVRG – Wat is systeemtherapie?