Wat is DARVO?
DARVO is een gedragspatroon dat kan ontstaan wanneer iemand wordt aangesproken op schadelijk, grensoverschrijdend of oneerlijk gedrag. In plaats van verantwoordelijkheid te nemen, ontkent de persoon wat er is gebeurd, valt diegene de ander aan en draait vervolgens de rollen om.
DARVO staat voor:
Deny – Ontkennen
Attack – Aanvallen
Reverse Victim and Offender – Slachtoffer en verantwoordelijke omdraaien
De term is ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Jennifer Freyd.
DARVO wordt vooral onderzocht in situaties waarin mensen worden aangesproken op mishandeling, misbruik of ander schadelijk gedrag.
Het patroon kan ook zichtbaar worden binnen relaties, families, conflictsituaties en organisaties.
Hoe werkt DARVO?
1. Ontkennen
Eerst wordt het gedrag ontkend of kleiner gemaakt.
Iemand kan bijvoorbeeld zeggen:
“Dat is nooit gebeurd.”
“Je overdrijft.”
“Het stelde niets voor.”
“Je hebt het verkeerd begrepen.”
Hierdoor verschuift het gesprek van wat er is gebeurd naar de vraag of het überhaupt is gebeurd.
2. Aanvallen
Daarna wordt de persoon die vragen stelt persoonlijk aangevallen. De aandacht gaat niet meer naar het gedrag, maar naar diens karakter, emoties of betrouwbaarheid.
Voorbeelden zijn:
“Jij bent jaloers.”
“Je bent verbitterd.”
“Jij veroorzaakt altijd problemen.”
“Niemand gelooft jou.”
“Je kunt gewoon niet loslaten.”
Iemand kan verdrietig, boos of emotioneel zijn en toch juiste informatie geven. Emotie maakt een verklaring niet automatisch onbetrouwbaar.
3. De rollen omdraaien
Ten slotte presenteert degene die wordt aangesproken zichzelf als slachtoffer. De persoon die vragen stelt, wordt neergezet als de aanvaller of veroorzaker van het probleem.
Het gesprek gaat dan niet meer over het oorspronkelijke gedrag, maar over de vermeende schade die de confrontatie zou veroorzaken.
Bijvoorbeeld:
Iemand vraagt waarom belangrijke informatie werd achtergehouden. In plaats van antwoord te geven, zegt de ander dat deze vraag een aanval is en dat hij of zij hierdoor wordt lastiggevallen.
Zo verdwijnen de oorspronkelijke feiten en vragen naar de achtergrond.
Mogelijke gevolgen
DARVO kan ervoor zorgen dat iemand:
aan het eigen geheugen gaat twijfelen;
zich onterecht schuldig voelt;
steeds meer uitleg probeert te geven;
moeite krijgt om het eigen verhaal duidelijk te houden;
door anderen als veroorzaker van het conflict wordt gezien;
emotioneel uitgeput of sociaal geïsoleerd raakt.
Ook familieleden, vrienden en hulpverleners kunnen door een omkering van rollen worden beïnvloed. Een rustige presentatie is daarbij geen bewijs dat iemand gelijk heeft.
Zichtbare boosheid of verdriet bewijst evenmin dat iemand ongelijk heeft.
DARVO is geen diagnose
DARVO is geen psychische stoornis en bewijst niet dat iemand narcistisch is.
Niet iedere ontkenning, tegenreactie of beschuldiging is DARVO.
Mensen kunnen gebeurtenissen verschillend ervaren en iemand mag zichzelf verdedigen tegen een onjuiste beschuldiging.
Van DARVO kan vooral worden gesproken wanneer de drie onderdelen samen of herhaaldelijk zichtbaar worden:
- het gedrag wordt ontkend of gebagatelliseerd;
- de persoon die het gedrag benoemt wordt aangevallen;
- de rollen van slachtoffer en verantwoordelijke worden omgedraaid.
Daarom moeten concrete gebeurtenissen, verklaringen en tijdlijnen zorgvuldig worden onderzocht.
Het begrip DARVO mag nooit worden gebruikt als automatisch bewijs dat één persoon volledig gelijk heeft.
Professionele onderbouwing
Onderzoek laat zien dat DARVO de geloofwaardigheid van degene die schadelijk gedrag meldt kan aantasten.
Het kan tegelijkertijd de aangesproken persoon geloofwaardiger laten lijken en bijdragen aan zelfverwijt bij de benadeelde.
Het herkennen van het patroon helpt om het gesprek terug te brengen
naar de oorspronkelijke vraag: wat is er feitelijk gebeurd en wie draagt waarvoor verantwoordelijkheid?
Professionele informatie en onderzoek:
Jennifer Freyd – Uitleg en onderzoek naar DARVO
Harsey en Freyd – Onderzoek naar DARVO en de waargenomen geloofwaardigheid
University of Oregon – Psycholoog Jennifer Freyd en haar onderzoek
Movisie – RelatieWijs: grensoverschrijdend gedrag herkennen en beoordelen
Veilig Thuis – Informatie over manipuleren, isoleren en intimideren