Zelfreflectie bij narcistische gezinsdynamiek en vermijdende eigenschappen
Zelfreflectie kan moeilijker worden wanneer kritiek, spanning of afwijzing sterk binnenkomt.
Bij mensen met duidelijke narcistische trekken kan kritiek bijvoorbeeld snel als een persoonlijke aanval worden ervaren. De aandacht kan dan verschuiven van het eigen gedrag naar verdedigen, uitleggen of wijzen op fouten van de ander.
Een belangrijke vraag is:
“Kan ik luisteren naar kritiek op mijn gedrag, zonder dit meteen te zien als kritiek op mij als persoon?”
Bij vermijdende eigenschappen speelt vaak iets anders.
Moeilijke gesprekken, kritiek of spanning kunnen zoveel ongemak geven dat iemand het onderwerp liever uitstelt of vermijdt.
Dat geeft soms tijdelijk rust.
Maar een onderwerp vermijden betekent niet automatisch dat het ook is opgelost.
Een belangrijke vraag is daarom:
“Vermijd ik dit gesprek omdat het niets meer toevoegt, of omdat ik het moeilijk vind om te horen wat eruit kan komen?”
Wanneer patronen elkaar versterken
Binnen relaties en gezinnen kunnen deze reacties elkaar versterken.
De ene persoon reageert bijvoorbeeld sterk op kritiek. De andere persoon wil spanning voorkomen en zegt daardoor steeds minder.
Zo kan een patroon ontstaan waarin moeilijke onderwerpen nauwelijks nog worden besproken.
De Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie beschrijft: dat binnen systeemtherapie juist wordt gekeken naar zulke onderlinge patronen en naar de manier waarop mensen elkaar beïnvloeden.
De vraag wordt dan niet alleen:
“Wie doet iets verkeerd?”
maar ook:
“Wat gebeurt er tussen ons, en hoe houden onze reacties dit patroon in stand?”
Narcistische gezinsdynamiek
De term narcistische gezinsdynamiek is geen officiële diagnose.
De term kan wel worden gebruikt om een gezinspatroon te beschrijven waarin bijvoorbeeld controle, sterke behoefte aan erkenning, moeite met kritiek of het beschermen van één persoon veel invloed krijgt.
Andere gezinsleden kunnen zich daarop gaan aanpassen.
Zij zeggen bijvoorbeeld minder, vermijden gevoelige onderwerpen of proberen vooral de rust te bewaren.
Daardoor kan open zelfreflectie binnen het gezin moeilijker worden.
Kritische vragen
- Kan iemand mij tegenspreken zonder dat ik direct in de verdediging ga?
- Luister ik naar wat iemand zegt, of ben ik vooral bezig mezelf uit te leggen?
- Wanneer meerdere mensen hetzelfde gedrag bij mij benoemen, onderzoek ik dat dan serieus?
- Vermijd ik moeilijke onderwerpen omdat ze zijn opgelost, of omdat ze spanning geven?
- Is de rust binnen een relatie of gezin echte rust, of worden bepaalde onderwerpen gewoon niet meer besproken?
- Kan ik mijn eigen aandeel onderzoeken zonder automatisch alle schuld bij mezelf of bij de ander te leggen?
Tot slot
Narcistische trekken en vermijdend gedrag kunnen het moeilijker maken om eerlijk en rustig naar hun eigen gedrag en de eigen rol te kijken.
Bij narcistische trekken kan kritiek sneller leiden tot verdediging. Bij vermijdende eigenschappen kan spanning juist leiden tot terugtrekken of vermijden.
Binnen relaties en gezinnen kunnen deze reacties elkaar versterken.
De belangrijkste vraag blijft daarom:
“Wat doe ik zelf wanneer kritiek, spanning of afwijzing moeilijk wordt?”
Nederlandse professionele onderbouwing
Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie (NVRG)
Beschrijft hoe relatie- en gezinsproblemen worden bekeken binnen onderlinge patronen en wederzijdse beïnvloeding.
NVRG – Wat is systeemtherapie?
Hersenstichting – Persoonlijkheidsstoornissen
Geeft uitleg over onder andere narcistische en vermijdende persoonlijkheidsstoornissen en kenmerken die daarbij kunnen voorkomen.
GGZ Standaarden – Persoonlijkheidsstoornissen
Beschrijft kenmerken van persoonlijkheidsproblematiek, waaronder sterke gevoeligheid voor kritiek, afwijzing en vermijdend gedrag.