Casus – Wanneer het langzaam over jou begint te gaan
Het is een koude zondagmiddag in november.
Buiten hangt een donkere, grijze lucht boven de huizen. De bomen bewegen rustig in de wind en af en toe tikt de regen tegen de ramen.
Wanneer je de voordeur opent, voel je direct de warmte van de woonkamer.
Je hangt je jas op en loopt naar binnen. De geur van verse koffie en appeltaart vult de ruimte. Op tafel staan kopjes, glazen en kleine schaaltjes met hapjes.
De lamp boven de eettafel verspreidt een zacht, geel licht. In een hoek van de kamer brandt een staande lamp.
De televisie staat aan, maar het geluid staat zacht. Op de achtergrond hoor je een presentator praten. Af en toe klinkt er gelach uit het televisieprogramma.
Je moeder loopt vanuit de keuken naar de woonkamer. Je broer zit al aan tafel. Je zus bladert door haar telefoon. Je neemt plaats op de bank. Het voelt als een gewone familiemiddag.
Er wordt gepraat over werk. Daarna over vakanties. Er worden foto's bekeken.
Iemand maakt een grap. Iedereen lacht. Je merkt dat je ontspant.
Je pakt een kop koffie. De warmte van het kopje trekt langzaam door je handen.
Buiten begint het harder te regenen. Je hoort de wind langs het huis waaien.
Het gesprek verandert van onderwerp. Je moeder noemt een gebeurtenis van een paar weken geleden.
Een klein meningsverschil.
Je luistert.
In eerste instantie besteed je er weinig aandacht aan.
Tot je jouw naam hoort.
"Ik begrijp nog steeds niet waarom dat toen zo moeilijk moest worden."
Je kijkt op.
"Hoe bedoel je?" vraag je.
Je moeder haalt haar schouders op. "Laat maar."
Je broer kijkt kort jouw kant op. "Ik vond het eerlijk gezegd ook niet prettig."
Je fronst.
Dit is de eerste keer dat je hem hierover hoort.
Je zus legt haar telefoon neer. "Ik dacht eigenlijk precies hetzelfde."
Je probeert je de situatie opnieuw te herinneren.
Het was geen ruzie. Je had alleen een andere mening. Je wilt uitleggen wat er volgens jou gebeurde.
Maar het gesprek gaat verder.
Je moeder noemt een andere gebeurtenis. Je broer herinnert zich plotseling nog iets. Je zus haalt een voorbeeld aan dat maanden geleden plaatsvond.
Je voelt iets veranderen. Niet in de woorden. Maar in de sfeer.
Het gesprek gaat allang niet meer over die ene gebeurtenis. Het gaat over jou. Over hoe jij reageert. Over hoe jij dingen zegt. Over hoe jij situaties beleeft.
Je kijkt van de ene persoon naar de andere. Iedereen lijkt voorbeelden te hebben.
Je probeert iets te zeggen. "Volgens mij ging het toen heel anders."
Je moeder schudt haar hoofd. "Dat zie jij zo."
Je wilt uitleggen wat je bedoelt.
Maar je broer reageert al. "Dit gebeurt eigenlijk best vaak."
Je voelt de warmte uit je gezicht wegtrekken. Je kijkt naar je zus. Misschien begrijpt zij wat je probeert uit te leggen.
Maar ze knikt alleen.
"Misschien moet je er eens over nadenken."
Je hoort de klok tikken. De televisie speelt nog steeds op de achtergrond. Buiten slaan regendruppels tegen het raam.
Je merkt dat je je koffie niet meer hebt aangeraakt. Je probeert het gesprek terug te halen naar het oorspronkelijke onderwerp. Dat lukt niet.
Er worden steeds nieuwe voorbeelden genoemd. Oude situaties worden opnieuw besproken. Kleine gebeurtenissen krijgen ineens een andere betekenis.
Je probeert te begrijpen wanneer het gesprek precies is veranderd. Je weet het niet. Je weet alleen dat je jezelf steeds vaker begint af te vragen of je iets hebt gemist. Je denkt terug aan de afgelopen maanden.
Ben je werkelijk zo moeilijk? Waarom heeft niemand dit eerder tegen je gezegd? Waarom hoor je dit nu pas? En waarom lijkt iedereen het met elkaar eens te zijn?
Je voelt een knoop in je maag. Je zegt steeds minder. Je luistert. Je knikt af en toe. Niet omdat je het eens bent.
Maar omdat je niet meer weet hoe je moet reageren. Wanneer je later die middag naar huis rijdt, blijft het gesprek door je hoofd gaan.
Je hoort dezelfde zinnen opnieuw. Je ziet dezelfde gezichten. En ergens tussen de regen, de stilte en de gedachten die blijven terugkomen, stel je jezelf een vraag die je eerder nooit hebt gesteld.
Ben ik echt degene die steeds voor problemen zorgt?
Zelfreflectie
- Wat zou het met jou doen als verschillende mensen tijdens hetzelfde gesprek kritiek op je hebben?
- Zou jij nog vertrouwen op je eigen herinneringen als meerdere familieleden dezelfde boodschap herhalen?
- Wanneer zou jij merken dat een gesprek niet meer over een gebeurtenis gaat, maar over jou als persoon?
- Hoe groot is de kans dat jij aan jezelf zou gaan twijfelen?
Gewetensvraag
Als jij zou merken dat één persoon binnen een gezin steeds opnieuw verantwoordelijk wordt gehouden voor spanningen, terwijl die persoon nauwelijks de ruimte krijgt om zijn of haar verhaal te vertellen, zou je dat dan eerlijk vinden?
Wat was er zichtbaar?
In deze casus waren twee patronen aanwezig.
Triangulatie. Andere familieleden werden betrokken bij een conflict, waardoor de communicatie niet meer rechtstreeks verliep.
Zondebokvorming. De aandacht verschoof van een gebeurtenis naar één persoon, waardoor die persoon steeds vaker verantwoordelijk leek voor de spanningen binnen de groep.
Nederlandse websites
NVRG – Wat is systeemtherapie?
NJi – Nederlands Jeugdinstituut
Trimbos-instituut
Kenniscentrum Kind en Scheiding
Deze casus is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden.
Gedragspatronen betekenen niet automatisch dat er sprake is van narcisme of een persoonlijkheidsstoornis. Alleen een bevoegde professional kan een diagnose stellen.