Wanneer volwassenen denken te weten waarom een kind zo reageert

Na een scheiding of de komst van een nieuwe partner kan een kind anders gaan reageren. Het kan boos worden, zich terugtrekken, angstig zijn, lichamelijke klachten krijgen of weerstand laten zien.
Volwassenen zoeken daar begrijpelijkerwijs een verklaring voor.

Dan worden bijvoorbeeld uitspraken gedaan als:
"Het kind moet gewoon wennen."
"Het komt door de andere ouder."
"Het is alleen loyaliteit."
"Het kind heeft moeite met veranderingen."
"Het gaat vanzelf wel over."

Maar dezelfde reactie van een kind kan verschillende oorzaken hebben.

Het Nederlands Jeugdinstituut beschrijft: dat kinderen na een scheiding uiteenlopende reacties kunnen laten zien en adviseert ouders goed te kijken naar wat een kind bedoelt en nodig heeft. 

Het NJi waarschuwt ook: om bijvoorbeeld onrust of angst niet direct toe te schrijven aan de scheiding of aan de andere ouder.

Luisteren is niet hetzelfde als het kind laten beslissen
Een kind serieus nemen betekent niet dat een kind bepaalt of een ouder een nieuwe relatie mag hebben.

Maar volwassenen mogen ook niet redeneren dat de mening van het kind daarom weinig betekenis heeft.

Het NJi adviseert:  kinderen zelf te laten vertellen hoe zij zich voelen en wat zij willen. Hun wensen moeten worden meegewogen, waarbij het belang van het kind zwaar hoort te wegen. 

Dat betekent niet dat uiteindelijk altijd gebeurt wat het kind vraagt.
Een kind heeft dus niet altijd het laatste woord, maar hoort wel een echte stem te hebben.

Wanneer signalen blijven terugkomen
Een eenmalige negatieve reactie hoeft niet direct te betekenen dat er een ernstig probleem bestaat.

Maar wanneer angst, verdriet, weerstand, lichamelijke klachten of gedragsveranderingen blijven terugkomen, 

wordt het belangrijker om niet alleen te vragen:
"Hoe zorgen we dat het kind zich aanpast?"
maar ook:
"Waarom blijft dit kind dit aangeven?"

Professionele begeleiding zoals KIES:  is juist ingericht om kinderen een veilige en onafhankelijke plaats te geven waar zij hun eigen verhaal kunnen vertellen, vragen kunnen stellen en zorgen, gevoelens en behoeften kunnen uiten.

De kritische grens
Een ouder kan overtuigd zijn van zijn of haar keuze.
Familie kan dezelfde verklaring delen.
Een nieuwe partner kan denken dat het uiteindelijk vanzelf goedkomt.
Ook een professional kan aanvankelijk een bepaalde hypothese hebben.

Maar een overtuiging van volwassenen is nog geen bewijs van wat er in een kind omgaat.

Het is daarom riskant wanneer iedere reactie van het kind passend wordt gemaakt binnen één verklaring.
Niet ieder verzet tegen een nieuwe partner betekent dat die partner het probleem is.
Maar niet ieder verzet mag evenmin worden afgedaan als "het kind moet wennen",       "het komt door de andere ouder"     of "het hoort bij de scheiding."

Het professionele uitgangspunt hoort te blijven: luisteren, meerdere mogelijke verklaringen openhouden, veranderingen volgen en onderzoeken wat het kind nodig heeft.

Het doel is niet het kind passend te maken bij de keuzes van volwassenen. 

Het doel is begrijpen wat het kind probeert duidelijk te maken en wat het nodig heeft.

Nederlandse websites
Nederlands Jeugdinstituut – Wat doet een scheiding met een kind? — Beschrijft uiteenlopende reacties van kinderen en benadrukt dat gedrag verschillende achtergronden kan hebben.
Nederlands Jeugdinstituut – Je kind betrekken bij afspraken rond scheiding — Over luisteren naar kinderen, hun wensen serieus nemen en tegelijkertijd de verantwoordelijkheid bij volwassenen houden.
Nederlands Jeugdinstituut – KIES, Kinderen In Een Scheiding — Beschrijft waarom kinderen een onafhankelijke plek nodig kunnen hebben om hun eigen verhaal, gevoelens, vragen en zorgen te uiten.
Nederlands Jeugdinstituut – Ouderschap na scheiding — Over emotionele beschikbaarheid, luisteren en de blijvende verantwoordelijkheid van beide ouders.

Nederlandstalige literatuur

• Pinedo, M. & Vollinga, P. (2013). Aan alle gescheiden ouders: leer kijken door de ogen van je kind. Centraal staat het perspectief van kinderen en wat zij van hun ouders nodig hebben tijdens en na een scheiding. Deze titel wordt ook genoemd in Nederlandse professionele literatuurlijsten over kinderen en scheiding.
• Wiewauters, C. & Van Eyken, M. (2014). Een week mama, een week papa? Wat kinderen bij een scheiding echt nodig hebben. Gericht op de behoeften en beleving van kinderen bij veranderende gezinssituaties.
• Van der Maarel, L. (2013). Kinderen in spagaat: rouw na scheiding en overlijden. Over verlies, rouw en de positie van kinderen na een scheiding. Nederlands Jeugdinstituut – Uitgebreide beschrijving KIES. Professionele onderbouwing van de KIES-methodiek, met aandacht voor verwerking, coping, loyaliteit, behoeften en het functioneren van kinderen na scheiding.