Na de affaire: wat gebeurt er wanneer de nieuwe relatie het gewone leven wordt?

Een nieuwe relatie die tijdens of vlak rond het einde van een bestaande relatie ontstaat, kan in het begin intens en bijzonder aanvoelen.
Er is aandacht. Er is nieuwsgierigheid. Er zijn nieuwe gesprekken, nieuwe ervaringen en vaak nog weinig gezamenlijke geschiedenis.
In het vorige artikel is beschreven hoe contact geleidelijk kan veranderen in emotionele intimiteit, geheimhouding en uiteindelijk een affaire of nieuwe relatie.

Maar wat gebeurt er daarna?
Wat gebeurt er wanneer de oude relatie daadwerkelijk is beëindigd en de nieuwe partner niet langer alleen de persoon van aandacht, ontspanning en verlangen is, maar onderdeel wordt van het gewone dagelijks leven?

Juist daar begint een volgende fase.
De nieuwe relatie verandert van context
Tijdens een affaire kunnen twee relaties moeilijk met elkaar worden vergeleken.

De bestaande relatie heeft vaak te maken met:
werk;
huishouden;
financiën;
kinderen;
ziekte;
familie;
vermoeidheid;
afspraken;
conflicten;
jarenlange verantwoordelijkheden.

De nieuwe relatie bevindt zich aanvankelijk vaak in een andere context.
De momenten samen zijn beperkter en kunnen daardoor sterker draaien om aandacht, gesprekken, intimiteit, ontspanning of verlangen.

Wanneer de nieuwe relatie uiteindelijk een vaste relatie wordt, verandert die context.
Er komen boodschappen, rekeningen, werkroosters, huishoudelijke taken, vermoeidheid en onderlinge verwachtingen.

Wanneer er kinderen uit een eerdere relatie zijn, komen daar bovendien opvoeding, omgangsregelingen, overdrachten en contact met de andere ouder bij.
De persoon verandert daardoor niet noodzakelijk. De omstandigheden van de relatie veranderen wel.

De vergelijking met de vorige relatie wordt daardoor minder eenvoudig
In artikel 2 werd beschreven hoe een nieuwe persoon bijvoorbeeld geassocieerd kan worden met vrijheid, aandacht en ontspanning, terwijl de vaste partner tegelijkertijd verbonden raakt met ziekte, kinderen, 

Financiële verplichtingen en conflicten.
Na verloop van tijd kan die tegenstelling kleiner worden.

Ook de nieuwe partner:
heeft slechte dagen;
kan geïrriteerd zijn;
stelt verwachtingen;
heeft behoefte aan aandacht;
kan grenzen stellen;
kan ziek worden;
kan teleurgesteld raken;
heeft eigen familie en verplichtingen;
kan anders denken over geld, opvoeding of huishouden.

Daarmee verdwijnt een belangrijk verschil tussen de oorspronkelijke en de nieuwe relatie:

De nieuwe relatie krijgt eveneens een dagelijks leven.
Dat betekent niet dat de nieuwe relatie daarom moet mislukken.
Het betekent wel dat de oorspronkelijke vergelijking — zwaar tegenover licht, spanning tegenover rust — na verloop van tijd opnieuw beoordeeld moet worden.

Wat zegt onderzoek over relaties die tijdens een andere relatie ontstonden?
Hier moeten we voorzichtig zijn.
Niet iedere nieuwe relatie na een scheiding is uit vreemdgaan ontstaan. En niet iedere relatie die tijdens een eerdere relatie begon, heeft dezelfde voorgeschiedenis.

Er bestaat echter onderzoek naar zo genoemde mate-poaching relationships.
Daarmee bedoelen onderzoekers relaties waarbij iemand die al een romantische partner had, door een ander werd aangetrokken tot een nieuwe romantische of seksuele relatie.
Foster en collega's onderzochten in drie studies hoe dergelijke relaties functioneerden.

De deelnemers die door hun huidige partner uit een andere relatie waren gekomen, rapporteerden gemiddeld:
minder commitment;
minder relatietevredenheid;
minder investering in de relatie;
meer aandacht voor mogelijke alternatieve partners;
en meer ontrouw.

De onderzoekers benadrukken daarbij dat individuele kenmerken mede een verklaring kunnen vormen.
Het onderzoek bewijst dus niet dat de manier waarop een relatie begon automatisch de latere problemen veroorzaakt.

Een tweede onderzoek vond eveneens verschillen
Belu en O'Sullivan onderzochten 660 volwassenen met een romantische relatie.
Zij vergeleken relaties die via mate poaching waren ontstaan met relaties zonder dergelijke overlap.

De groep met een dergelijke ontstaansgeschiedenis rapporteerde gemiddeld:
minder relatietevredenheid;
minder commitment;
minder vertrouwen;
meer jaloezie;
en meer romantische en seksuele ontrouw.

Ook dit betekent niet dat iedere relatie die vanuit een affaire ontstaat deze problemen krijgt.
Het betreft verschillen op groepsniveau. Daarmee kun je niet voorspellen hoe het met één specifiek stel zal verlopen.
Waarom kan vertrouwen een ingewikkeld onderwerp worden?
Een relatie die uit geheim contact is ontstaan, kan met een bijzondere tegenstelling te maken krijgen.
Gedrag dat tijdens het ontstaan van de relatie aantrekkelijk of verbindend was, kan later vanuit een andere positie worden bekeken.
Stel bijvoorbeeld dat veel persoonlijk contact aanvankelijk plaatsvond via berichten terwijl één van beiden nog een andere partner had.
Wanneer de nieuwe relatie exclusief wordt, kan dezelfde mogelijkheid tot verborgen contact ineens anders worden ervaren.
Er kunnen vragen ontstaan zoals:
Als onze relatie op deze manier kon beginnen, kan dat dan opnieuw gebeuren?
Dat hoeft helemaal niet te gebeuren.
Maar de voorgeschiedenis kan wel onderdeel worden van de betekenis die partners geven aan vertrouwen, jaloezie, privacy en contact met anderen.
Onderzoek naar relaties die via mate poaching ontstonden vond inderdaad gemiddeld minder vertrouwen en meer jaloezie dan in de vergelijkingsgroep.
Oude patronen verdwijnen niet automatisch door een nieuwe partner
Dit is misschien één van de belangrijkste punten.
Een nieuwe relatie kan een nieuwe situatie creëren.
Maar een nieuwe partner verwijdert niet automatisch persoonlijke patronen.

Denk bijvoorbeeld aan:
conflictvermijding;
moeite met grenzen;
behoefte aan bevestiging;
problemen bespreekbaar maken of juist vermijden;
omgaan met kritiek;
verantwoordelijkheid nemen;
omgaan met stress;
behoefte aan autonomie;
zoeken naar aandacht buiten de relatie.

Wanneer dergelijke patronen een rol speelden in de vorige relatie, verdwijnen zij niet noodzakelijk doordat de partner verandert.
1. Daarom is het belangrijk onderscheid te maken tussen twee vragen:
Welke problemen behoorden daadwerkelijk tot de vorige relatie?
en:
2.Welke patronen neemt iemand zelf mee van relatie naar relatie?
Dat zijn niet dezelfde vragen.

Hier wordt het onderzoek naar herhaald vreemdgaan relevant
In artikel 2 werd het onderzoek van Knopp en collega's al besproken.
Daarom hoeven we dat onderzoek hier niet opnieuw volledig uit te leggen.

De relevante verbinding is deze:
de onderzoekers vonden dat mensen die in de eerste onderzochte relatie seksuele betrokkenheid buiten de relatie rapporteerden, ongeveer drie keer zo vaak opnieuw dergelijke betrokkenheid rapporteerden in hun volgende relatie.

Dat bewijst nadrukkelijk niet:
"Eens vreemdgaan, altijd vreemdgaan."

Het laat wel iets anders zien:
het beëindigen van een relatie verwijdert niet automatisch ieder gedragspatroon dat binnen die relatie aanwezig was.
Daarom kunnen zelfreflectie en het onderzoeken van eigen gedrag belangrijk zijn, ongeacht met welke partner iemand verdergaat.

Wanneer kinderen onderdeel worden van de nieuwe relatie
Wanneer er kinderen uit de vorige relatie zijn, ontstaat nog een andere werkelijkheid.
De nieuwe relatie begint dan niet volledig opnieuw.
De eerdere gezinsrelaties blijven bestaan.

Een ex-partner blijft bijvoorbeeld de vader of moeder van de kinderen.
Er kunnen afspraken nodig blijven over school, vakanties, gezondheid, verjaardagen en opvoeding.
De nieuwe partner krijgt bovendien niet automatisch dezelfde positie als een biologische ouder.

Het Nederlands Jeugdinstituut benadrukt
Dat een samengesteld gezin voor alle betrokkenen aanpassing vraagt.
Kinderen hebben tijd nodig om aan een stiefouder en een nieuwe gezinssituatie te wennen.
Ook verschillen in regels, rituelen, opvoeding en praktische afspraken kunnen spanning geven.

Dat betekent dat een nieuwe relatie die aanvankelijk vooral tussen twee volwassenen bestond uiteindelijk onderdeel kan worden van een veel groter gezinssysteem.

De snelheid waarmee een nieuw gezin wordt gevormd doet ertoe
Voor volwassenen kan een nieuwe relatie al vertrouwd en stevig voelen.
Voor kinderen kan diezelfde relatie veel nieuwer zijn.
Dat verschil in tempo wordt gemakkelijk onderschat.

Een ouder kan denken:
"Deze persoon is inmiddels heel belangrijk voor mij."

Een kind kan tegelijkertijd denken:
"Ik ben nog bezig te begrijpen waarom mijn ouders niet meer samen zijn."
Beide ervaringen kunnen naast elkaar bestaan.
Daarom betekent acceptatie van de nieuwe relatie door de ouder niet automatisch dat het kind emotioneel op hetzelfde punt staat.

Het NJi wijst erop dat relaties binnen een stiefgezin ingewikkeld kunnen zijn en dat zowel kinderen als stiefouders tijd nodig hebben om hun plaats te vinden.

En wanneer de nieuwe relatie wél goed blijft gaan?
Ook dat moet worden benoemd.
Het zou onjuist zijn om uit onderzoek naar verhoogde risico's te concluderen dat een relatie die tijdens een eerdere relatie ontstond uiteindelijk moet mislukken.
Dat is niet bewezen.

Mensen kunnen:
hun gedrag onderzoeken;
andere grenzen ontwikkelen;
eerlijker leren communiceren;
verantwoordelijkheid nemen;
oude patronen herkennen;
conflicten anders leren oplossen;
professionele hulp zoeken;
en uiteindelijk een stabiele relatie opbouwen.

Onderzoek naar relatietherapie na ontrouw laat bovendien zien dat ernstige relationele beschadiging niet noodzakelijk permanent is. 

In onderzoek naar koppels die vanwege ontrouw therapie kregen, werden verbeteringen gevonden in relationeel en psychologisch functioneren.
Dat onderzoek gaat voornamelijk over herstel van de oorspronkelijke relatie en bewijst dus niet dat een nieuwe relatie na een affaire succesvol zal zijn.

Het laat wél een belangrijk algemeen principe zien:
relatiepatronen zijn niet per definitie onveranderlijk.
Het verschil tussen opnieuw beginnen en werkelijk veranderen

Daarmee komen we bij de kern van dit vervolg.
Een nieuwe partner betekent een nieuw begin.
Maar een nieuw begin is niet automatisch hetzelfde als persoonlijke verandering.

Als iemand een vorige relatie vooral verklaart vanuit:
"De ander maakte mij ongelukkig"

Kan een nieuwe relatie aanvankelijk als oplossing voelen.
Wanneer iemand daarnaast onderzoekt:
"Wat gebeurde er tussen ons, wat deed mijn partner, wat deed ik zelf en welke patronen wil ik niet meenemen?"
ontstaat een veel bredere vorm van zelfreflectie.

Dat geldt overigens voor beide voormalige partners.
Een relatie is een interactief systeem en beide mensen kunnen patronen meenemen naar toekomstige relaties.

Verantwoordelijkheid voor relatieproblemen en verantwoordelijkheid voor vreemdgaan zijn daarbij niet automatisch hetzelfde.
Beide partners kunnen hebben bijgedragen aan een slecht functionerende relatie.
Degene die vreemdging blijft verantwoordelijk voor zijn of haar eigen grensoverschrijdende gedrag.
Dat onderscheid voorkomt zowel zwart-witdenken als het afschuiven van verantwoordelijkheid.

De nieuwe relatie is uiteindelijk geen ontsnappingsruimte meer
Wanneer voldoende tijd verstrijkt, moet ook een nieuwe relatie antwoord geven op gewone levensvragen.

• Hoe gaan wij om met geld?
• Hoe lossen wij conflicten op?
• Wat doen wij wanneer één van ons ziek wordt?
• Hoe verdelen wij verantwoordelijkheden?
• Hoe gaan wij om met kinderen en ex-partners?
• Kunnen wij moeilijke onderwerpen bespreken?
• Kunnen wij elkaar vertrouwen wanneer er aantrekkelijke anderen verschijnen?
• Wat gebeurt er wanneer verliefdheid minder intens wordt?
• Juist dan wordt duidelijker waarop de nieuwe relatie werkelijk rust.

Niet alleen op hoe zij begon.
Maar op hoe beide partners omgaan met de werkelijkheid nadat het nieuwe eraf is.

Conclusie
Een relatie die tijdens of rond het einde van een andere relatie ontstaat, is niet automatisch gedoemd te mislukken.
Wetenschappelijk onderzoek geeft daar geen basis voor.
Er zijn wel onderzoeken waarin relaties die via een bestaande relatie ontstonden gemiddeld minder tevredenheid, commitment en vertrouwen en meer jaloezie en ontrouw lieten zien dan vergelijkingsrelaties.
Die bevindingen moeten zorgvuldig worden geïnterpreteerd. Zij zeggen iets over groepen, niet over het lot van individuele stellen.

De belangrijkste vraag is daarom uiteindelijk niet alleen:
"Met wie ben ik nu?"
maar ook:
"Wat heb ik uit mijn vorige relatie en uit de manier waarop deze nieuwe relatie ontstond geleerd, veranderd en meegenomen?"
Want een andere partner kan de omstandigheden veranderen.
Duurzame verandering vraagt ook dat mensen naar hun eigen patronen durven kijken.

Zelfreflectievraag
Wanneer u terugkijkt op eerdere relaties, welke problemen waren volgens u werkelijk verbonden aan die specifieke relatie en welke reacties, behoeften of gedragspatronen herkent u ook bij uzelf in andere relaties?

Gewetensvraag
Wanneer een nieuwe relatie is ontstaan terwijl een eerdere partner of een gezin nog niet wist wat er werkelijk speelde, vindt u dan dat verantwoordelijkheid ophoudt zodra de oude relatie is beëindigd, of hoort bij een nieuw begin ook eerlijk erkennen welke keuzes zijn gemaakt en welke gevolgen daarvan bij anderen zijn achtergebleven?

Nederlandse websites en wetenschappelijke bronnen

Nederlands Jeugdinstituut (NJi) – Samengesteld gezin
Informatie over kinderen, stiefouders en de ontwikkeling van relaties binnen een samengesteld gezin.
NJi – Hoe vinden kinderen hun plek in een samengesteld gezin?

Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie (NVRG)
Professionele informatie over relatie- en gezinsdynamiek, interactiepatronen en systeemtherapie.
NVRG – Relatie- en gezinstherapie

EFT Nederland – Emotionally Focused Therapy
Informatie over emotionele verbinding, relatiepatronen en relatietherapie.
EFT Nederland

Wetenschappelijke onderzoeken
Foster, J. D., Jonason, P. K., Shrira, I., Campbell, W. K., Shiverdecker, L. K. & Varner, S. C. (2014).
What do you get when you make somebody else's partner your own? An analysis of relationships formed via mate poaching.
Journal of Research in Personality, 52, 78–90.
Dit onderzoek beschrijft kenmerken van relaties die ontstonden terwijl één van de betrokkenen nog een andere romantische relatie had en vergelijkt de kwaliteit en het functioneren van deze relaties.
Wetenschappelijk artikel – Foster e.a.

Belu, C. F. & O'Sullivan, L. F. (2018).
Why Find My Own When I Can Take Yours? The Quality of Relationships That Arise From Successful Mate Poaching.
Journal of Relationships Research, 9, e6.
Dit onderzoek gaat onder andere in op relatietevredenheid, vertrouwen, commitment, jaloezie en ontrouw binnen relaties die via mate poaching zijn ontstaan.
Wetenschappelijk artikel – Belu & O'Sullivan

Knopp, K., Scott, S., Ritchie, L., Rhoades, G. K., Markman, H. J. & Stanley, S. M. (2017).
Once a Cheater, Always a Cheater? Serial Infidelity Across Subsequent Relationships.
Archives of Sexual Behavior, 46, 2301–2311.
Dit longitudinale onderzoek volgde 484 volwassenen over opeenvolgende relaties. Eerdere seksuele ontrouw hing samen met een ongeveer driemaal zo grote kans op seksuele ontrouw in de volgende relatie. Het onderzoek bewijst niet dat iemand die eenmaal vreemdgaat dit altijd opnieuw zal doen. Dit onderzoek wordt uitgebreider behandeld in artikel 2.
Wetenschappelijk onderzoek – Knopp e.a.