Vaste rollen en de aangewezen probleemdrager

Binnen een gezin kunnen vaste rollen ontstaan. Eén gezinslid wordt bijvoorbeeld gezien als de rustige, de sterke, de bemiddelaar of degene die altijd problemen veroorzaakt.
Een aangewezen probleemdrager is het gezinslid bij wie de spanningen van het hele gezin het duidelijkst zichtbaar worden. Deze persoon kan boos, angstig, teruggetrokken of opstandig reageren, lichamelijke klachten krijgen of vastlopen op school, werk of binnen relaties.
De aandacht gaat vervolgens vooral naar deze persoon: “Als diegene verandert, is het probleem opgelost.”

Daardoor kunnen andere oorzaken buiten beeld blijven, zoals:
spanningen tussen de ouders;
ziekte of overbelasting;
onduidelijke grenzen;
slechte communicatie;
geheimhouding;
verlies of een scheiding;
terugkerende conflicten binnen de familie.

Kort voorbeeld
Een kind wordt steeds bozer en krijgt hulp vanwege gedragsproblemen. Tijdens gesprekken blijkt dat er thuis dagelijks spanning is tussen de ouders, maar daarover wordt nauwelijks gesproken. Alle aandacht blijft bij het gedrag van het kind. Het kind draagt daardoor zichtbaar een probleem dat niet alleen bij het kind is ontstaan.

Verschil met een zondebok
Een probleemdrager laat door klachten of gedrag zien dat het gezin onder druk staat. Een zondebok krijgt herhaaldelijk de schuld van problemen en wordt negatief behandeld of buitengesloten.
De rollen kunnen samenvallen, maar dat hoeft niet. Een probleemdrager kan oprecht hulp nodig hebben zonder schuldig te zijn aan de spanningen binnen het gezin. Ook kan iemand een eigen psychische, lichamelijke of gedragsmatige aandoening hebben. Systeemgericht kijken betekent daarom niet dat individuele problemen worden ontkend, maar dat ook de gezinscontext wordt onderzocht.

 Kritische reflectievraag
Als één gezinslid volgens iedereen het probleem is, hebben wij dan eerlijk onderzocht wat er tussen álle gezinsleden gebeurt, of gebruiken wij diens klachten en gedrag om niet naar ons eigen aandeel en de spanningen binnen het gezin te hoeven kijken?

Nederlandse professionele informatie
NVRG – Wat is systeemtherapie?
Levvel – Gezin en systeem
De Viersprong – Systeembehandelingen
iHub – Systeemtherapie