Emotionele afstemming binnen gezinnen

Emotionele afstemming betekent dat gezinsleden proberen te herkennen wat een ander voelt en daar met aandacht op reageren.
Dit kan bijvoorbeeld door te zeggen: “Ik zie dat je verdrietig bent. Wil je vertellen wat er is?”
De ander krijgt dan ruimte om het eigen gevoel uit te leggen. Er wordt geluisterd zonder het gevoel direct te beoordelen, op te lossen of over te nemen.

Goede emotionele afstemming betekent:
gevoelens opmerken en serieus nemen;
luisteren voordat conclusies worden getrokken;
vragen wat de ander bedoelt;
ruimte geven aan verschillende ervaringen;
steun bieden zonder het gevoel over te nemen;
erkennen dat iemand iets anders kan beleven dan uzelf.

Een gevoel erkennen betekent niet dat u het automatisch eens bent met iemands uitleg of gedrag.
U kunt boosheid begrijpen en tegelijkertijd een grens stellen aan schreeuwen, beledigen of dreigen.

Wanneer afstemming ontbreekt
Gevoelens kunnen worden genegeerd, ingevuld of kleiner gemaakt.
Uitspraken kunnen zijn:
“Je stelt je aan.”
“Zo erg was het niet.”
“Je bent helemaal niet verdrietig, je wilt gewoon aandacht.”
“Ik weet precies waarom jij zo doet.”
“Daar hoef je niet meer over te praten.”
“Je moet er nu maar overheen zijn.”

Wanneer dit vaak gebeurt, kan iemand gaan twijfelen aan de eigen gevoelens. Kinderen kunnen emoties verbergen, voortdurend rekening houden met anderen of lichamelijke en gedragsmatige signalen laten zien. Volwassenen kunnen zich terugtrekken, feller reageren of stoppen met vertellen omdat zij zich niet gehoord voelen.

Kort voorbeeld
Een kind zegt na een scheiding de andere ouder te missen. De ouder antwoordt:
“Dat zeg je alleen omdat je door de andere ouder bent beïnvloed.”
Het gevoel van het kind wordt dan niet onderzocht, maar direct ingevuld. Een afgestemde reactie zou zijn:
“Je mist je andere ouder. Wil je vertellen wanneer je dat het sterkst voelt?”

Belangrijk onderscheid
Een gezin hoeft niet ieder gevoel onmiddellijk te begrijpen of op te lossen. Misverstanden komen in alle gezinnen voor. Het wordt zorgelijk wanneer gevoelens steeds worden ontkend, ingevuld of gebagatelliseerd en iemand daardoor niet meer vrij durft te vertellen wat die werkelijk ervaart.

Zeer kritische reflectievraag
Luister ik werkelijk naar wat mijn partner of kind voelt, of accepteer ik alleen gevoelens die passen bij mijn eigen uitleg, keuze en beeld van wat er binnen ons gezin gebeurt?

Gewetensvraag
Als een kind zijn gevoelens gaat verbergen omdat volwassenen boos, verdrietig of afwijzend reageren, bescherm ik dan werkelijk het kind—or bescherm ik vooral mijzelf tegen wat het kind mij probeert te vertellen?

Nederlandse professionele informatie
Nederlands Jeugdinstituut – Hoe help je een kind omgaan met lastige situaties en emoties?
Nederlands Jeugdinstituut – Verlies en rouw in het gezin
Nederlands Jeugdinstituut – KIES: Kinderen In Een Scheiding
Nederlands Jeugdinstituut – Kinderen uit de Knel