Circulaire beïnvloeding binnen het gezin
Binnen een gezin beïnvloeden gedrag en reacties elkaar voortdurend.
Wat de één doet, roept een reactie op bij een ander.
Die reactie beïnvloedt vervolgens opnieuw het gedrag van de eerste persoon.
Zo kan een terugkerende cirkel ontstaan.
Een voorbeeld
Een ouder vindt dat een kind slecht luistert en gaat steeds strenger controleren.
Het kind voelt zich niet vertrouwd en vertelt daardoor minder.
De ouder ziet dit als bewijs dat meer controle nodig is.
Het kind trekt zich vervolgens nog verder terug.
De controle en het terugtrekken versterken elkaar.
Het is dan te eenvoudig om alleen te zeggen dat het kind geheimzinnig doet of dat de ouder te streng is.
Er moet worden onderzocht hoe het patroon ontstaat en blijft doorgaan.
Zo’n cirkel kan ook ontstaan wanneer:
kritiek leidt tot verdediging en de verdediging tot meer kritiek;
boosheid leidt tot vermijding en vermijding tot meer boosheid;
wantrouwen leidt tot controle en controle tot meer geheimhouding;
zwijgen leidt tot onzekerheid en onzekerheid tot meer vragen;
overbelasting leidt tot kortaf reageren en dit weer tot meer spanning;
één gezinslid steeds wordt beschuldigd en zich daardoor feller gaat verdedigen.
Binnen systeemtherapie wordt daarom niet alleen gevraagd: “Wie begon?”
Er wordt ook gekeken naar wat ieder gezinslid doet, hoe anderen daarop reageren en waardoor het patroon zich blijft herhalen.
Een patroon doorbreken
De cirkel kan veranderen wanneer minstens één betrokkene anders gaat reageren.
Dat kan bijvoorbeeld door:
gevoelens en behoeften rustig te benoemen;
vragen te stellen zonder direct te beschuldigen;
eerst te luisteren voordat een conclusie wordt getrokken;
rechtstreeks met elkaar te praten;
duidelijke grenzen te stellen;
eigen gedrag en het zichtbare effect daarvan te onderzoeken;
professionele hulp te zoeken wanneer het gezin er samen niet uitkomt.
Belangrijk onderscheid
Circulaire beïnvloeding betekent niet dat iedereen automatisch evenveel schuld of verantwoordelijkheid draagt.
Bij intimidatie, mishandeling, dwang, misbruik of bewust liegen blijft degene die dit gedrag vertoont daarvoor verantwoordelijk.
Het bekijken van de onderlinge wisselwerking mag nooit worden gebruikt om schadelijk gedrag goed te praten of het slachtoffer medeverantwoordelijk te maken.
Het doel is begrijpen hoe een patroon blijft bestaan en waar verandering mogelijk is.
Kritische zelfreflectievraag
Welke reactie van mij lijkt het gedrag waarover ik klaag onbedoeld te versterken, en wat zou er gebeuren als ik mijn eigen reactie verander?
Gewetensvraag
Durf ik mijn eigen aandeel in een terugkerend patroon te onderzoeken, zonder daarmee schadelijk gedrag van mijzelf of een ander te ontkennen, te verkleinen of goed te praten?
Nederlandse professionele informatie
NVRG – Wat is systeemtherapie?
Nederlands Jeugdinstituut – Beslissen over effectieve hulp
Movisie – Systeemgericht werken bij (ex-)partnergeweld