Geheimhouding en een gesloten familiebeeld

Bij geheimhouding worden problemen, conflicten of belangrijke gebeurtenissen binnen het gezin gehouden. Naar buiten toe wordt een positief beeld getoond, terwijl de werkelijkheid thuis anders kan zijn.
Privacy is normaal: niet iedereen hoeft alles te weten. Het wordt ongezond wanneer iemand onder druk wordt gezet om te zwijgen, te liegen of problemen kleiner te maken. 

Uitspraken kunnen zijn:
“Dit blijft binnen de familie.”
“Hang de vuile was niet buiten.”
“Wat zullen anderen wel niet denken?”
“Als je hierover praat, maak je de familie kapot.”

Achter deze geheimhouding kunnen schaamte, angst voor kritiek en vrees voor gezichtsverlies zitten.
Gezinsleden kunnen bang zijn voor afwijzing, straf, ruzie of verlies van hun plaats binnen de familie.
Hierdoor kunnen problemen lang verborgen blijven en wordt passende hulp soms uitgesteld.

Vier voorbeelden

1. Tijdens een relatie
Thuis zijn er regelmatig vernederingen en heftige ruzies. Bij familiebezoeken doet het stel alsof alles goed gaat.
De ene partner zegt tegen de andere:
“Je vertelt hier niets over. Straks denkt iedereen dat wij een slecht huwelijk hebben.”

De angst voor gezichtsverlies wordt belangrijker gemaakt dan het eerlijk bespreken van de problemen.

2. Bij ziekte
Een gezinslid heeft psychische problemen, maar de familie vertelt aan anderen alleen dat deze persoon “wat moe” is.
De familie is bang voor negatieve reacties en wil niet dat mensen hierover gaan spreken.

3. Binnen een gezin met kinderen
Een kind vertelt op school dat er thuis vaak wordt geschreeuwd. De ouders worden boos en zeggen dat het kind voortaan niets meer over thuis mag vertellen. Het kind is bang straf te krijgen en zegt later tegen de leerkracht dat alles goed gaat.
Hier beschermt het kind niet alleen zichzelf, maar ook het beeld van het gezin.

4. Bij schulden of verslaving
Een ouder heeft grote schulden door gokken. Binnen het gezin weet iedereen ervan, maar tegenover familie en vrienden wordt gezegd dat er alleen “tijdelijk wat minder geld” is. De partner durft geen hulp te zoeken uit angst voor schaamte en gezichtsverlies.
Door het geheim kan het probleem groter worden en raken gezinsleden verder geïsoleerd.

5. Tijdens of na een scheiding
Tijdens de scheiding blijkt dat één ouder al een nieuwe relatie heeft.
Familieleden spreken af dat dit voorlopig niet wordt verteld, omdat zij bang zijn voor kritiek en gezichtsverlies.
Tegen de kinderen en buitenwereld wordt een ander verhaal gegeven.

Wie vragen stelt, krijgt te horen:
“Je hoeft niet alles te weten en je mag hier met niemand over praten.”
Hierdoor kunnen kinderen onzeker worden over wat waar is en het gevoel krijgen dat zij het familiebeeld moeten beschermen.

Geheimhouding en een gesloten familiebeeld
Geheimhouding binnen een gezin betekent dat belangrijke problemen niet met anderen mogen worden besproken.
Naar buiten toe moet het gezin sterk, gelukkig of probleemloos lijken, terwijl er thuis iets anders speelt.
Privacy is normaal. Het wordt ongezond wanneer iemand uit angst, schaamte of loyaliteit moet zwijgen, bijvoorbeeld omdat openheid tot boosheid, afwijzing of gezichtsverlies kan leiden.

Uitspraken die hierbij passen zijn:
“Wat thuis gebeurt, blijft thuis.”
“Hang onze vuile was niet buiten.”
“Straks denkt iedereen slecht over ons.”
“Als je dit vertelt, maak je de familie kapot.”

Nederlandse professionals beschrijven:  dat problemen achter gesloten deuren soms lang verborgen blijven.
Kinderen en volwassenen kunnen zwijgen uit schaamte, angst, afhankelijkheid of loyaliteit.
Daardoor krijgt de buitenwereld een onvolledig beeld en kan passende hulp te laat op gang komen.

Vier korte voorbeelden
1. Tijdens een relatie
Een stel heeft thuis regelmatig heftige ruzie. Eén partner kleineert en intimideert de ander, maar tijdens familiebezoeken doen zij alsof alles goed gaat. Wanneer de ander met een vriendin wil praten, volgt de waarschuwing:
“Als jij onze problemen vertelt, zet je mij voor schut en weet ik niet wat ik doe.”
De angst voor de reactie en het mogelijke gezichtsverlies houden de problemen verborgen.

2. Binnen een gezin met kinderen
Een kind vertelt op school dat er thuis vaak wordt geschreeuwd. De ouders worden boos en zeggen dat het kind voortaan niets meer over thuis mag vertellen. Het kind is bang straf te krijgen en zegt later tegen de leerkracht dat alles goed gaat.
Hier beschermt het kind niet alleen zichzelf, maar ook het beeld van het gezin.

3. Bij schulden of verslaving
Een ouder heeft grote schulden door gokken. Binnen het gezin weet iedereen ervan, maar tegenover familie en vrienden wordt gezegd dat er alleen “tijdelijk wat minder geld” is. De partner durft geen hulp te zoeken uit angst voor schaamte en gezichtsverlies.
Door het geheim kan het probleem groter worden en raken gezinsleden verder geïsoleerd.

4. Tijdens of na een scheiding
Tijdens de scheiding blijkt dat één ouder al een nieuwe relatie heeft. Familieleden spreken af dat dit voorlopig niet wordt verteld, omdat zij bang zijn voor kritiek en gezichtsverlies. Tegen de kinderen en buitenwereld wordt een ander verhaal gegeven. Wie vragen stelt, krijgt te horen:
“Je hoeft niet alles te weten en je mag hier met niemand over praten.”

Hierdoor kunnen kinderen onzeker worden over wat waar is en het gevoel krijgen dat zij het familiebeeld moeten beschermen.

Belangrijk onderscheid
Geheimhouding en een gesloten familiebeeld zijn geen diagnoses en bewijzen niet automatisch dat een gezin toxisch of narcistisch is.
Mensen mogen persoonlijke informatie voor zichzelf houden.
Het wordt zorgelijk wanneer geheimhouding wordt afgedwongen door angst, dreiging, schaamte of druk en daardoor hulp, veiligheid of eerlijke communicatie wordt tegengehouden.

Nederlandse professionele informatie:
Veilig Thuis – Samen tegen geweld achter de voordeur
Slachtofferhulp Nederland – Kinderen helpen bij huiselijk geweld
Slachtofferhulp Nederland – Hulp bij geestelijke mishandeling
Nederlands Jeugdinstituut – Armoede signaleren en bespreekbaar maken
Movisie – De kastdeur op een kier: angst, loyaliteit en familie-eer