Welkom 
 

De ontsnappingsroutes

Wanneer nieuwe informatie een bestaande relatiegeschiedenis ter discussie stelt: over psychologische verdediging, relationele verschuivingen en verantwoordelijkheid die niet vanzelf verdwijnt.

Een huwelijk eindigt. Een nieuwe relatie ontstaat. De omgeving krijgt een verklaring voor de breuk en na verloop van tijd lijkt het verleden afgesloten.
De betrokkenen bouwen verder aan hun leven, familie en vrienden wennen aan de nieuwe situatie en wat ooit ter discussie stond, wordt steeds minder besproken.
Maar wat gebeurt er wanneer later informatie zichtbaar wordt die de oorspronkelijke verklaring voor de scheiding wezenlijk verandert?
Wat wanneer blijkt dat ernstige ziekte, langdurige overbelasting, onbeantwoorde hulpvragen of een mogelijk al bestaande emotionele verbondenheid met een derde persoon onvoldoende zijn meegewogen?

Dan kan meer ter discussie komen te staan dan de reden van de scheiding.
Ook de ontstaansgeschiedenis van de nieuwe relatie, de verantwoordelijkheid van betrokkenen en het oordeel van de sociale omgeving kunnen opnieuw onderwerp van vragen worden.
Sommige mensen onderzoeken zulke vragen. Anderen verdedigen hun eerdere interpretatie, vermijden de confrontatie of proberen het onderwerp af te sluiten.

De psychologie beschrijft verschillende mechanismen die kunnen helpen verklaren waarom mensen zo reageren,
waaronder cognitieve dissonantie,
rationalisatie,
vermijdende coping,
schuldverschuiving
en zelfrechtvaardiging.

Deze mechanismen zijn geen diagnoses en vormen geen bewijs van verborgen bedoelingen.
Het gaat om mogelijke verklaringen voor gedrag.
De betekenis ervan moet altijd worden beoordeeld aan de hand van concrete gebeurtenissen, herhaling, context en de bereidheid verantwoordelijkheid te nemen.

1. De relatie beëindigen en met iemand anders opnieuw beginnen
Een bijzonder scenario ontstaat wanneer iemand na het verlaten van een huwelijk een nieuwe relatie aangaat, maar deze relatie later beëindigt en vervolgens een andere partner vindt.

Op zichzelf is daar niets verdachts aan.
Relaties kunnen om uiteenlopende redenen eindigen en mensen mogen opnieuw verliefd worden.
Maar wanneer de eerste nieuwe relatie mogelijk al tijdens het huwelijk ontstond, kan een volgende relatie een bijzondere psychologische betekenis krijgen.
De eerste relatie roept vragen op over de tijdlijn, de mogelijke overlap en de invloed van een derde persoon op het einde van het huwelijk.

Wanneer die relatie verdwijnt, kan ook de directe aanleiding voor zulke vragen naar de achtergrond verdwijnen.
De aandacht verschuift naar een andere partner, een andere toekomst en een nieuwe relatie die pas na de scheiding is begonnen.
Daarmee kan de indruk ontstaan dat de huidige situatie losstaat van de eerdere gebeurtenissen.
De nieuwe relatie heeft dan mogelijk een andere ontstaansgeschiedenis, maar de oorspronkelijke verantwoordelijkheid is daarmee niet automatisch verdwenen.


Dit scenario kan worden begrepen vanuit rationalisatie en cognitieve dissonantie.
Wanneer iemand zichzelf ziet als eerlijk en zorgvuldig, maar geconfronteerd wordt met informatie die mogelijk op eerdere grensoverschrijding wijst, kan psychologische spanning ontstaan.

Een manier om die spanning te verminderen is het verleden opnieuw te interpreteren: het huwelijk was immers al voorbij, de eerste nieuwe relatie bleek uiteindelijk niet duurzaam en de huidige relatie heeft niets meer met die periode te maken.

Die redenering kan oprecht zijn. Zij kan echter ook belangrijke vragen onbeantwoord laten.

De morele toets ligt daarom niet bij het aantal relaties dat iemand na een scheiding heeft gehad.
De vraag is of de betrokken persoon bereid blijft eerlijk te kijken naar het handelen tijdens het huwelijk, ongeacht met wie hij of zij inmiddels samen is.
Een volgende relatie kan een nieuw hoofdstuk vormen. Zij kan niet met terugwerkende kracht veranderen wat in een vorig hoofdstuk is gebeurd.

2. De bestaande nieuwe relatie nadrukkelijk consolideren
Een tweede mogelijkheid is dat partners juist sterker vasthouden aan hun huidige relatie wanneer de ontstaansgeschiedenis ter discussie komt.
Zij benadrukken hun verbondenheid, presenteren gezamenlijke toekomstplannen en maken duidelijk dat zij voor elkaar kiezen.


Dat kan een gezonde reactie zijn.
Partners mogen hun relatie beschermen tegen ongegronde beschuldigingen en ongewenste inmenging.
Maar er bestaat een belangrijk verschil tussen werkelijk vertrouwen en het uitsluitend verdedigen van een gezamenlijk standpunt.


Bij werkelijke consolidatie kunnen partners ook moeilijke informatie bespreken.
Zij hoeven niet ieder onderdeel van het verleden goed te praten om hun huidige keuze te rechtvaardigen.

Defensieve consolidatie ontstaat als mogelijke reactie wanneer het beschermen van de relatie belangrijker wordt dan het onderzoeken van terechte vragen.
Dan kan een gesprek over de ontstaansgeschiedenis worden ervaren als een aanval op de relatie zelf.

De centrale vraag wordt:
Blijven twee mensen samen omdat zij elkaar kennen, vertrouwen en moeilijke feiten kunnen bespreken, of wordt het voortbestaan van de relatie gebruikt als bewijs dat eerdere beslissingen juist waren?
Een relatie kan duurzaam zijn en toch een problematische ontstaansgeschiedenis hebben. Die twee werkelijkheden sluiten elkaar niet uit.

3. De verantwoordelijkheid verschuiven naar het vorige huwelijk
Wanneer nieuwe informatie verschijnt, kan iemand vasthouden aan een negatieve voorstelling van de voormalige partner.
Er wordt bijvoorbeeld gewezen op diens afwezigheid, prikkelbaarheid, werkbelasting, emotionele reacties of tekortkomingen binnen het huwelijk.

Die omstandigheden kunnen werkelijk hebben bestaan en kunnen relevant zijn voor de scheiding.
Het probleem ontstaat wanneer zij als volledige verklaring worden gebruikt, terwijl belangrijke andere omstandigheden buiten beschouwing blijven.
Denk aan langdurige ziekte, cognitieve overbelasting, een ongelijke verdeling van verantwoordelijkheden of hulpvragen die destijds niet serieus zijn onderzocht.

Binnen de psychologie kan hier sprake zijn van selectieve informatieverwerking en zelfrechtvaardiging: informatie die het bestaande oordeel ondersteunt krijgt meer gewicht dan informatie die om herziening vraagt.

Een bijzonder risico ontstaat wanneer de achterblijvende partner emotioneel reageert op verlies, afwijzing of ervaren onrecht.
Die reactie kan vervolgens opnieuw worden gebruikt als bevestiging van het oorspronkelijke negatieve oordeel.
Zo ontstaat mogelijk een zichzelf versterkend patroon: de reactie op de breuk wordt gebruikt om de verklaring voor de breuk te rechtvaardigen.

Wie verantwoordelijkheid wil beoordelen, moet niet alleen kijken naar hoe iemand reageerde, maar ook naar wat aan die reactie voorafging.

4. De boodschapper ter discussie stellen in plaats van de informatie
Een andere verdedigings reactie is het verleggen van de aandacht naar degene die nieuwe informatie naar voren brengt.
In plaats van de inhoud te onderzoeken, wordt vooral gesproken over de manier waarop die persoon communiceert.
Hij of zij zou het verleden niet kunnen loslaten, te veel vragen stellen, blijven terugkomen op dezelfde gebeurtenissen of anderen bij het conflict betrekken.


Soms kan die kritiek terecht zijn.
Herhaald contact of publieke beschuldigingen kunnen grenzen overschrijden, ook wanneer iemand oprechte pijn ervaart.
Maar kritiek op de manier van communiceren beantwoordt niet automatisch de inhoudelijke vragen.


Het zijn twee afzonderlijke kwesties.
Iemand kan ongepast communiceren en tegelijkertijd een terecht punt hebben.
Omgekeerd kan iemand rustig en overtuigend spreken zonder dat diens interpretatie feitelijk klopt.
Wanneer deze twee zaken door elkaar worden gehaald, kan de oorspronkelijke gebeurtenis buiten beeld raken.

De morele grens is daarom duidelijk:
Beoordeel het gedrag van degene die vragen stelt, maar gebruik dat oordeel niet als vervanging voor onderzoek naar de feiten.

5. Zwijgen, vermijden en het onderwerp laten verdwijnen
Niet iedere verdediging bestaat uit tegenspreken.
Soms wordt een onderwerp eenvoudig niet meer besproken.
Berichten blijven onbeantwoord, moeilijke gesprekken worden afgebroken en de omgeving krijgt te horen dat het verleden afgesloten is.

Dat kan een noodzakelijke persoonlijke grens zijn, zeker wanneer gesprekken onveilig, herhalend of uitputtend worden.
Maar structurele vermijding kan ook verhinderen dat belangrijke tegenstrijdigheden worden opgehelderd.


Vermijdende coping richt zich op het verminderen van de spanning die een probleem oproept.
Daardoor kan op korte termijn rust ontstaan zonder dat het probleem zelf wordt opgelost.
Binnen een nieuwe relatie kan dat tot een verschil leiden tussen uiterlijke rust en innerlijke duidelijkheid.
Partners kunnen samen verder leven terwijl bepaalde onderwerpen onbesproken blijven.

Wanneer de ene partner behoefte heeft aan uitleg en de ander gesprekken hierover structureel afwijst, kan dat de onderlinge verbondenheid belasten.

De morele vraag is niet of iemand verplicht is iedere buitenstaander te woord te staan.
De vraag is of betrokkenen tegenover degenen aan wie zij daadwerkelijk verantwoording verschuldigd zijn, bereid blijven zorgvuldig en eerlijk te handelen.


6. Het verhaal aanpassen zonder verantwoordelijkheid te erkennen
Een subtielere reactie ontstaat wanneer iemand nieuwe informatie gedeeltelijk erkent, maar de betekenis ervan zo beperkt mogelijk houdt.
Een eerdere verklaring kan bijvoorbeeld verschuiven van
'het huwelijk was al jaren voorbij'
naar
'het huwelijk was voor mij emotioneel al voorbij'.

Of van
'er speelde niets met een ander'
naar
'er was nog geen officiële relatie'.


Zulke verschillen kunnen belangrijk en oprecht zijn.
Een emotionele verwijdering is niet hetzelfde als een formele scheiding, en vriendschappelijk contact is niet automatisch een affaire.
Maar wanneer verklaringen in de loop van de tijd veranderen, is het redelijk te onderzoeken waarom dat gebeurt.


Nieuwe inzichten kunnen leiden tot eerlijkere en nauwkeurigere beschrijvingen.
Ze kunnen ook worden gebruikt om eerdere uitspraken minder toetsbaar te maken.
Het onderscheid ligt in de bereidheid om tegenstrijdigheden concreet te bespreken.
Een verklaring wordt niet betrouwbaarder doordat zij steeds beter verdedigbaar wordt geformuleerd.
Zij wordt betrouwbaarder wanneer zij aansluit bij controleerbare feiten.


7. De sociale omgeving inzetten als bevestiging
Familieleden en vrienden kunnen een belangrijke steun zijn tijdens een scheiding.
Maar sociale steun en objectieve beoordeling zijn niet hetzelfde.

Wanneer een omgeving vooral één verklaring hoort, kan die verklaring door herhaling steeds vanzelfsprekender gaan klinken.
Mensen bevestigen elkaar, vermijden ongemakkelijke vragen en kunnen kritiek van buitenaf ervaren als een aanval op iemand van wie zij houden.
Dat kan leiden tot groepsvorming en een versterking van bestaande overtuigingen.


Wanneer later nieuwe informatie verschijnt, kunnen familieleden voor een dilemma komen te staan.
Nemen zij die informatie serieus, met het risico dat hun eerdere oordeel moet worden herzien?
Of blijven zij vasthouden aan de verklaring waarmee zij zich al verbonden hebben?

De Nederlandse vakliteratuur over complexe scheidingen benoemt:  dat sociale netwerken conflicten zowel kunnen helpen verminderen als versterken.
Dat betekent dat ook de omgeving verantwoordelijkheid draagt voor haar eigen uitspraken en handelen.

Niet iedere vriend of familielid hoeft onderzoeker te worden.
Maar wie actief heeft bijgedragen aan een negatieve beeldvorming, kan niet zonder meer verwachten dat zijn of haar eerdere oordeel buiten iedere kritische beoordeling blijft.


8. De nieuwe relatie beëindigen, het verleden herwaarderen en de oorspronkelijke partnerrelatie herstellen
Wanneer een nieuwe relatie eindigt, hoeft dat niet uitsluitend het begin van een volgende levensfase te betekenen.

Het kan ook aanleiding zijn om opnieuw te onderzoeken waarom

  • een eerder huwelijk werkelijk is vastgelopen,
  • welke omstandigheden destijds onvoldoende werden begrepen
  • en of de oorspronkelijke verbondenheid daadwerkelijk verdwenen was.


Een scheiding betekent niet automatisch dat de emotionele verbondenheid tussen voormalige partners definitief verloren is gegaan.
Evenmin betekent een nieuwe relatie dat herstel van de oorspronkelijke partnerrelatie voor altijd onmogelijk is geworden.


Juist wanneer een langdurig huwelijk onder druk stond door
ziekte,
chronische overbelasting,
verminderde draagkracht,
emotionele verwijdering,
beïnvloeding
en terugkerende communicatieproblemen,

verdient de oorspronkelijke verklaring voor de breuk een kritische beoordeling.


Was de liefde werkelijk verdwenen?
Of waren de omstandigheden waaronder die liefde tot uitdrukking moest komen zo belastend geworden dat partners elkaar nauwelijks nog konden bereiken?
Was het huwelijk daadwerkelijk onherstelbaar beschadigd?
Of waren belangrijke oorzaken nooit voldoende onderzocht, waardoor herstelpogingen onvoldoende aansloten bij wat beide partners daadwerkelijk nodig hadden?

Dat onderscheid is fundamenteel.


Wanneer overbelasting wordt aangezien voor het einde van de liefde
Langdurige lichamelijke of psychische klachten kunnen grote gevolgen hebben voor een partnerrelatie.
Vermoeidheid,
concentratieproblemen,
prikkelbaarheid,
emotionele uitputting

En verminderde belastbaarheid kunnen ervoor zorgen dat partners steeds minder ruimte ervaren voor:
verbondenheid,
intimiteit
en wederzijds begrip.

Wanneer beide partners langdurig onder druk staan, kunnen negatieve interactiepatronen ontstaan.
De ene partner trekt zich terug.
Terwijl de ander harder probeert contact te maken, verantwoordelijkheid overneemt of uiteindelijk gefrustreerd reageert.

Na verloop van tijd kunnen deze reacties worden uitgelegd als bewijs dat de relatie niet meer functioneert, terwijl zij mogelijk mede voortkomen uit omstandigheden die onvoldoende zijn behandeld.

De Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie (NVRG) beschrijft:  dat systeemtherapie juist aandacht besteedt aan de samenhang tussen lichamelijke en psychische klachten, relationele patronen en de invloed van de omgeving. Daarbij wordt onderzocht hoe betrokkenen op elkaar reageren en welke veranderingen nodig zijn om hun onderlinge functioneren te verbeteren.

Daarmee wordt een belangrijk uitgangspunt zichtbaar: wat binnen een relatie beschadigd is geraakt, kan in bepaalde omstandigheden ook opnieuw worden onderzocht, begrepen en hersteld.

Wanneer de nieuwe relatie eindigt en het oorspronkelijke huwelijk anders wordt bekeken
Een nieuwe relatie kan aanvankelijk verbonden zijn met gevoelens van opluchting, erkenning, verliefdheid of herwonnen zelfstandigheid.
Wanneer die relatie later eindigt, kan ruimte ontstaan om eerdere beslissingen vanuit een ander perspectief te bekijken.

Misschien blijken problemen die uitsluitend aan de voormalige partner werden toegeschreven ook in de nieuwe relatie terug te keren.
Misschien ontstaat meer inzicht in de eigen manier van communiceren, conflicten vermijden of verantwoordelijkheid verdelen.
Of misschien wordt pas later duidelijk hoeveel invloed ziekte, uitputting en externe omstandigheden op het oorspronkelijke huwelijk hebben gehad.


Dat kan leiden tot een wezenlijke herwaardering.
Niet alleen van wat er misging,
maar ook van wat er gedurende vele jaren wél bestond:
vertrouwen,
gedeelde geschiedenis,
ouderschap,
verbondenheid
en een gezamenlijk opgebouwd gezinsleven. 


Een langdurige relatie wordt niet uitsluitend bepaald door de omstandigheden waaronder zij eindigde. 

Zij omvat ook de jaren van verbondenheid, wederzijdse zorg en gezamenlijke ervaringen die daaraan voorafgingen.


Een nieuwe relatie kan eindigen.
Een eerder huwelijk kan opnieuw betekenis krijgen.
En voormalige partners kunnen ontdekken dat de problemen die hen uit elkaar dreven niet noodzakelijk hetzelfde zijn als een definitief verlies van hun onderlinge verbondenheid.
Dat is geen gegarandeerde ontwikkeling, maar wel een reële mogelijkheid die niet bij voorbaat mag worden uitgesloten.


Herstel van de oorspronkelijke partnerrelatie is een serieuze mogelijkheid
Binnen relatie- en gezinstherapie wordt gewerkt aan het herkennen en veranderen van schadelijke interactiepatronen, het verbeteren van communicatie en het herstellen van onderlinge afstemming.
Ook voormalige partners kunnen opnieuw onderzoeken of er voldoende wederzijdse bereidheid, emotionele veiligheid en vertrouwen bestaat om hun relatie een nieuwe vorm te geven.
Dat vraagt meer dan nostalgie of het verlangen naar het vroegere gezin.

Werkelijk partnerherstel vereist dat beide mensen opnieuw bereid zijn naar elkaar te luisteren, verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen aandeel en de omstandigheden die eerder tot verwijdering leidden daadwerkelijk aanpakken.

Bij langdurige ziekte of overbelasting betekent dit bijvoorbeeld dat draagkracht, taakverdeling, herstelruimte en passende medische of psychologische ondersteuning onderdeel worden van het proces.

Wanneer eerdere relatietherapie belangrijke oorzaken onvoldoende heeft onderzocht, kan een nieuwe, bredere systemische benadering andere inzichten opleveren.
Een eerdere mislukte herstelpoging bewijst niet dat herstel onder andere omstandigheden eveneens onmogelijk zou zijn geweest.
Evenmin kan achteraf met zekerheid worden vastgesteld dat een huwelijk behouden was gebleven wanneer destijds andere hulp was ingezet.
Maar die onzekerheid rechtvaardigt niet de tegenovergestelde conclusie dat verder onderzoek zinloos zou zijn.

Herstel van de partnerrelatie kan ook herstel van het oorspronkelijke gezin betekenen
Wanneer voormalige partners opnieuw voor elkaar kiezen, kan dat eveneens gevolgen hebben voor hun gezamenlijke gezin.
Kinderen kunnen opnieuw meer dagelijkse verbondenheid tussen hun ouders ervaren, ouders kunnen hun samenwerking herstellen en er kan ruimte ontstaan om eerdere spanningen zorgvuldig te bespreken.
Daarbij is het belangrijk onderscheid te maken tussen het herstellen van de partnerrelatie en het herstellen van een veilige gezinsomgeving.

Het Nederlands Jeugdinstituut benadrukt:  dat kinderen gebaat zijn bij emotionele veiligheid, voorspelbaarheid, weinig ouderlijke conflicten en een positieve relatie met beide ouders.


Een hereniging kan aan die voorwaarden bijdragen wanneer beide ouders werkelijk werken aan een stabiele en veilige relatie.
Een terugkeer naar dezelfde schadelijke patronen zou die voorwaarden juist kunnen ondermijnen.
Het belang van kinderen vraagt daarom niet automatisch om een scheiding, maar ook niet automatisch om hereniging.
Het vraagt om zorgvuldig onderzoek naar welke gezinsomstandigheden hun veiligheid, ontwikkeling en verbondenheid het beste ondersteunen.
Wanneer herstel van de oorspronkelijke partnerrelatie mogelijk is én beide ouders daarvoor kiezen, verdient die mogelijkheid een serieuze plaats binnen de bredere afweging.


De morele verantwoordelijkheid om eerdere oordelen te herzien
Wanneer nieuwe informatie zichtbaar maakt dat een huwelijk mogelijk onder andere omstandigheden is vastgelopen dan eerder werd aangenomen, ontstaat een morele verantwoordelijkheid om bestaande verklaringen kritisch te heroverwegen.

Dat geldt voor voormalige partners, maar ook voor familieleden en andere betrokkenen die actief hebben bijgedragen aan de beeldvorming.

Wie eerder stelde dat herstel onmogelijk was, behoort zich af te vragen waarop die conclusie was gebaseerd.

Waren de medische omstandigheden voldoende bekend?
Werden de draagkracht en behoeften van beide partners serieus onderzocht?
Waren eerdere herstelpogingen daadwerkelijk gericht op de onderliggende problemen?
En was er voldoende ruimte om van een eenmaal gevormd oordeel terug te komen?

De erkenning dat een eerdere beoordeling onvolledig was, verplicht niemand tot een hereniging.
Maar het recht om een huwelijk te beëindigen ontslaat betrokkenen niet van de verantwoordelijkheid om eerlijk te blijven over de omstandigheden waaronder dat gebeurde.

De morele grens: herstel niet bij voorbaat uitsluiten
Een nieuwe relatie beëindigen kan een definitief afscheid van het verleden betekenen. 

Maar het kan ook het begin vormen van een proces waarin iemand eerdere keuzes opnieuw beoordeelt en de oorspronkelijke partnerrelatie vanuit een ander perspectief gaat zien.

Soms leidt dat tot erkenning, excuses en een betere verstandhouding.
Soms tot hernieuwde emotionele toenadering.
En in bepaalde omstandigheden kan het daadwerkelijk leiden tot herstel van de oorspronkelijke liefdesrelatie en het gezamenlijk opgebouwde gezinsleven.


Die mogelijkheid verdient erkenning.
Niet omdat een voormalig huwelijk altijd moet worden hersteld, maar omdat het evenmin vanzelfsprekend is dat een langdurige verbondenheid definitief verloren is gegaan zodra een nieuwe relatie is begonnen.
Een huwelijk kan eindigen terwijl belangrijke oorzaken van de verwijdering nog onvoldoende zijn begrepen.
En wanneer die oorzaken later alsnog worden onderzocht, kan ook de betekenis van de oorspronkelijke relatie veranderen.


De vraag is daarom niet uitsluitend waarom iemand destijds vertrok.
De wezenlijke vraag is ook:
Wat zou er mogelijk zijn geweest wanneer beide partners, met de juiste ondersteuning en voldoende inzicht in hun werkelijke omstandigheden, opnieuw naar elkaar hadden kunnen kijken?
En wanneer die mogelijkheid destijds onvoldoende is onderzocht, mag een tweede vraag niet ontbreken:
Is het werkelijk te laat om opnieuw verbondenheid op te bouwen, of wordt vooral vastgehouden aan de overtuiging dat de eerdere beslissing definitief moet blijven?

Herstel vraagt wederzijdse bereidheid. Het kan niet worden afgedwongen.
Maar een nieuwe relatie, een eerdere scheiding of een eenmaal gevormd oordeel is op zichzelf geen wetenschappelijk bewijs dat de oorspronkelijke liefde en verbondenheid nooit meer kunnen terugkeren.
Wie verantwoordelijkheid neemt voor het verleden, moet ook de moed hebben te onderzoeken of wat verloren leek, onder veranderde omstandigheden opnieuw kan groeien.


9. De nieuwe relatie voortzetten – of oude patronen in een nieuwe relatie rechtvaardigen?
Een nieuwe relatie kan standhouden.
Maar het voortbestaan ervan bewijst niet dat de relatie op een gezonde basis is ontstaan, dat eerdere beslissingen juist waren of dat onderliggende gedragspatronen daadwerkelijk zijn veranderd.
Juist hier ligt een belangrijk onderscheid tussen een relatie die werkelijk op verantwoordelijkheid berust en een relatie die mede in stand wordt gehouden door het vermijden van die verantwoordelijkheid.


Wanneer iemand vanuit eerdere relaties of het oorspronkelijke gezin gewend is: 
conflicten te vermijden,
moeilijke gesprekken uit de weg te gaan
of emotionele confrontaties te ontlopen, kunnen dergelijke patronen ook binnen een nieuwe relatie blijven bestaan.

Een nieuwe partner kan aanvankelijk rust, erkenning en begrip bieden, zonder dat daarmee de onderliggende problemen zijn opgelost

Dat wordt vooral relevant wanneer het vorige huwelijk langdurig onder druk stond door chronische ziekte, cognitieve beperkingen, vermoeidheid, verlies van draagkracht of een ongelijke verdeling van verantwoordelijkheden. 

Wat achteraf wordt omschreven als een ongelukkig huwelijk, veel ruzies of onvoldoende aandacht, kan mede het gevolg zijn geweest van omstandigheden waarin beide partners geleidelijk hun draagkracht verloren.

Wanneer die omstandigheden niet worden onderzocht, bestaat het risico dat de nieuwe relatie als bewijs wordt gebruikt dat de vorige partner of het vorige huwelijk het probleem was. 


De nieuwe relatie voelt beter, dus wordt aangenomen dat de eerdere relatie verkeerd was.
Maar een gevoel van opluchting is geen bewijs dat de oorspronkelijke problemen juist zijn begrepen.
En een nieuwe partner die minder belasting ervaart, bewijst niet dat de vorige partner tekortgeschoten is.


Vanuit psychologisch perspectief kunnen vermijdingsgedrag, aangeleerde relatiepatronen en de behoefte om eerdere beslissingen te rechtvaardigen bijdragen aan het voortbestaan van een bepaald verhaal.
Of die mechanismen daadwerkelijk een rol spelen, kan echter niet worden vastgesteld zonder zorgvuldig onderzoek naar de betrokken personen en omstandigheden.

Juist daarom is deze route kritisch te onderscheiden van werkelijke relationele ontwikkeling.
Wanneer een nieuwe relatie blijft bestaan doordat ongemakkelijke informatie wordt vermeden, eerdere verklaringen niet meer ter discussie mogen staan en de gevolgen voor de voormalige partner en kinderen worden gebagatelliseerd, is continuïteit geen bewijs van volwassenheid of verantwoordelijkheid.

Een relatie kan jarenlang voortbestaan terwijl oude patronen zich herhalen, onderlinge afhankelijkheid blijft bestaan of moeilijke onderwerpen structureel buiten beeld worden gehouden.


De morele verantwoordelijkheid verdwijnt niet doordat twee mensen besluiten samen verder te gaan.
Zij blijft bestaan wanneer sprake is geweest van geheimhouding, overlappende relaties, misleiding of beslissingen waarvan anderen ingrijpende gevolgen ondervinden.
Dat betekent niet dat iedere nieuwe relatie die na een moeilijke scheiding ontstaat ongezond is.
Het betekent wel dat haar voortbestaan op zichzelf geen antwoord geeft op de morele vragen over haar ontstaansgeschiedenis.


Een nieuwe relatie is geen vrijspraak voor het verleden.
En het recht om samen verder te gaan, ontslaat niemand van de verantwoordelijkheid om onder ogen te zien wat eraan voorafging en welke gevolgen anderen daarvan dragen.

De vraag is daarom niet uitsluitend of de nieuwe relatie standhoudt, maar of de betrokkenen daadwerkelijk bereid zijn eerdere overtuigingen te herzien, ongemakkelijke feiten te erkennen, schadelijke patronen te doorbreken en verantwoordelijkheid te nemen voor de gevolgen van hun handelen.

Want wanneer een nieuwe relatie vooral overeind blijft doordat het verleden niet onderzocht mag worden, wat is er dan werkelijk veranderd: het gedrag dat problemen veroorzaakte, of alleen de persoon naast wie dat gedrag opnieuw een plaats heeft gekregen?


10. Wanneer de verdedigingsroute zelf een terugkerend patroon wordt
Een afzonderlijke reactie zegt weinig over iemands persoonlijkheid.
Mensen kunnen uit angst, verdriet, overbelasting of behoefte aan privacy een gesprek vermijden.
Zij kunnen hun verhaal aanpassen omdat zij nieuwe inzichten hebben gekregen.
En zij kunnen een relatie beëindigen omdat hun gevoelens werkelijk veranderd zijn.

Psychologisch wordt het relevanter wanneer dezelfde manier van reageren steeds opnieuw verschijnt.
Bijvoorbeeld: wanneer iemand bij verschillende conflicten verantwoordelijkheid afwijst, gesprekken beëindigt zodra moeilijke vragen ontstaan en vervolgens vooral wijst op tekortkomingen van anderen.

Dan kan sprake zijn van een terugkerende manier om met spanning om te gaan.
Dat hoeft geen persoonlijkheidsstoornis te betekenen.
Het kan gaan om aangeleerde coping, conflictvermijding, schaamtegevoeligheid of patronen die binnen het gezin van herkomst zijn ontwikkeld.

Professionele beoordeling vraagt daarom aandacht voor de levensgeschiedenis, de context, de herhaling en de gevolgen voor anderen.
Een enkele relatiebreuk of een periode van zwijgen is daarvoor onvoldoende.

De morele conclusie: van relatie veranderen is niet hetzelfde als verantwoordelijkheid nemen


Een mens mag opnieuw beginnen.
Een huwelijk mag eindigen.
Een nieuwe relatie mag mislukken.
Een volgende relatie mag ontstaan.
Mensen mogen hun gevoelens herzien en een andere toekomst kiezen.
Maar iedere nieuwe keuze staat naast de verantwoordelijkheid voor eerder handelen.

Wie tijdens een huwelijk afspraken heeft geschonden, misleidende informatie heeft gegeven of belangrijke omstandigheden bewust heeft verzwegen, maakt dat handelen niet ongedaan door later een andere partner te kiezen.

En wie een negatieve voorstelling van een voormalige partner heeft verspreid, kan die voorstelling niet uitsluitend blijven rechtvaardigen met het argument dat het huwelijk inmiddels voorbij is.

Tegelijkertijd mag niemand zonder concrete aanwijzingen worden beschuldigd van verborgen bedoelingen. 

Een relatiebreuk, stilte of nieuwe verliefdheid bewijst geen strategie.
De werkelijke morele beoordeling ligt bij het handelen dat aantoonbaar heeft plaatsgevonden, de gevolgen daarvan en de bereidheid verantwoordelijkheid te erkennen.
Een nieuwe relatie kan een andere toekomst brengen. Maar een andere toekomst verandert niet automatisch de waarheid over het verleden.

En daarmee ontstaat de vraag die iedere betrokkene zichzelf zou moeten durven stellen:
Ben ik werkelijk verdergegaan omdat ik mijn verleden zorgvuldig heb verwerkt, of heb ik vooral een nieuwe situatie gecreëerd waarin de oude vragen minder vaak worden gesteld?

Dat verschil kan van buitenaf moeilijk zichtbaar zijn.
Maar voor wie eerlijk naar zijn eigen handelen kijkt, is het een vraag die niet uitsluitend door een nieuwe partner, een nieuw huis of een nieuw hoofdstuk kan worden beantwoord.
Want uiteindelijk wordt verantwoordelijkheid niet bepaald door met wie iemand vandaag samen is.
Zij wordt bepaald door de bereidheid eerlijk te blijven over wat gisteren is gebeurd.

Nederlandse bronnen
1. De oorspronkelijke relatie herstellen na een scheiding
Psychologie Magazine – Opnieuw trouwen met je ex? Het kan, zegt deze relatietherapeut

2. Herstel na vreemdgaan en beschadigd vertrouwen
Psychologie Magazine – Ontrouw in een relatie? Zo vind je elkaar weer terug

3. Relatieherstel door onderliggende patronen te onderzoeken
Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie – Wat is systeemtherapie?

4. Partnerrelatietherapie bij complexe relatieproblemen
NVRG – Complexiteit in de partnerrelatietherapie

5. Herstel van gezin functioneren en onderlinge verbondenheid
NVRG – Wetenschappelijke onderbouwing van systeemtherapie

6. Herstel van veiligheid en stabiliteit voor kinderen
Nederlands Jeugdinstituut – Hoe gedraag je je bij een scheiding naar je kinderen toe?


7. Verlies van draagkracht door langdurige ziekte en overbelasting
Thuisarts – Ik zorg voor iemand en dat wordt te zwaar

8. Psychologie Magazine – Cognitieve dissonantie – Over zelfrechtvaardiging, rationalisatie en het vasthouden aan eerdere overtuigingen. 

9. Nederlands Jeugdinstituut – Tegenspraak en tunnelvisie – Over het onvoldoende erkennen van nieuwe informatie wanneer eenmaal een bepaald oordeel is gevormd. 

10. Psychologie Magazine – Copingstijlen en het omgaan met problemen – Over het vermijden, verdringen of actief aanpakken van problemen.

11. NVRG – Systeemtherapie en interactiepatronen – Over aangeleerde relatiepatronen, communicatie en de invloed van de omgeving. 

12. Nederlands Jeugdinstituut – Oorzaken en gevolgen van een complexe scheiding – Over de wisselwerking tussen relationele conflicten, sociale netwerken, stress en de gevolgen voor kinderen.

13. Thuisarts – Mijn partner heeft de ziekte van Parkinson – Een specifiek medisch voorbeeld van de invloed van chronische ziekte en veranderende belastbaarheid op de partnerrelatie. 

14. Nederlands Jeugdinstituut – Gevolgen voor kinderen van een scheiding – Over de gevolgen van conflicten, nieuwe gezinsverhoudingen en het belang van een stabiele, veilige opvoedingssituatie. 


Aansluitende informatie wat in dit artikel over herstel is geschreven: