Ongelijke maatstaven

Ongelijke beoordeling binnen relaties en gezinssystemen

Binnen relaties en gezinnen kunnen onbewust verschillende maatstaven ontstaan voor vergelijkbaar gedrag.
Wat bij de ene persoon wordt verklaard, vergeven of gebagatelliseerd, kan bij een ander zwaar worden aangerekend.

De ene persoon wordt boos omdat hij “onder veel druk staat”.
Wanneer een ander boos wordt, heet diegene “agressief”.
De ene maakt een fout en “iedereen maakt fouten”.
Bij een ander wordt dezelfde fout bewijs dat diegene “altijd zo is”.

Hierdoor wordt niet langer alleen het gedrag beoordeeld, maar ook wie het gedrag vertoont.

Wanneer rollen de beoordeling gaan bepalen
Binnen gezinnen kunnen bestaande rollen invloed hebben op hoe gedrag wordt geïnterpreteerd.
Een gezinslid dat als verantwoordelijk, kwetsbaar of succesvol wordt gezien, kan gemakkelijker begrip krijgen. 

Iemand die al als moeilijk, lastig of veroorzaker van problemen bekendstaat, kan voor vergelijkbaar gedrag juist sneller worden veroordeeld.

Zo kan een zichzelf versterkend patroon ontstaan:
bestaand beeld → verschillende beoordeling → bevestiging van het bestaande beeld.

Dit raakt aan bevestigingsbias: informatie die aansluit bij wat iemand al denkt, kan gemakkelijker worden opgemerkt en zwaarder meewegen dan informatie die het bestaande beeld tegenspreekt.

Rechtvaardigen tegenover veroordelen
Dubbele standaarden worden vooral zichtbaar in de verklaringen die voor gedrag worden gegeven.

Bij iemand die positief wordt beoordeeld, wordt naar omstandigheden gekeken:
“Ze was moe.”
“Hij bedoelde het niet zo.”
“Ze heeft veel meegemaakt.”

Bij iemand met een negatief beeld verschuift de verklaring eerder naar diens karakter:
“Zo is hij nu eenmaal.”
“Dit bewijst hoe zij werkelijk is.”
Hetzelfde gedrag krijgt daardoor een andere betekenis.

Ook verantwoordelijkheid kan ongelijk verdeeld raken
Dit kan verder gaan dan alleen beeldvorming.

De ene persoon moet excuses aanbieden, zich verantwoorden of veranderen, terwijl vergelijkbaar gedrag van een ander nauwelijks wordt besproken.
Daardoor kan binnen een gezin of relatie een ongelijke positie ontstaan waarin voor verschillende personen feitelijk verschillende regels gelden.
Binnen ernstige ongezonde patronen kan dit samengaan met zondebokvorming, coalities, uitsluiting of het structureel verschuiven van verantwoordelijkheid.

Niet ieder verschil is een dubbele standaard
Gelijk gedrag hoeft niet altijd gelijk beoordeeld te worden. Context doet ertoe.
Een eenmalige boze reactie is bijvoorbeeld iets anders dan jarenlang intimiderend gedrag. Leeftijd, verantwoordelijkheid, intentie, voorgeschiedenis, ernst en gevolgen kunnen eveneens verschillen.
Een dubbele standaard ontstaat daarom niet simpelweg wanneer twee mensen verschillend worden beoordeeld, maar wanneer vergelijkbaar gedrag onder vergelijkbare omstandigheden structureel volgens verschillende maatstaven wordt behandeld.

Een eenvoudige controle
Een bruikbare manier om dit bij uzelf te onderzoeken is de personen denkbeeldig om te wisselen.
Als exact hetzelfde gedrag door het andere gezinslid was vertoond, zou u het dan op dezelfde manier beoordelen?
Wanneer het antwoord verandert afhankelijk van de naam die boven de gebeurtenis staat, kan het zinvol zijn te onderzoeken of niet alleen het gedrag, maar ook bestaande loyaliteiten, verwachtingen en beeldvorming uw oordeel beïnvloeden.

Kritische gewetensvraag
Wanneer u voor het gedrag van de ene persoon voortdurend omstandigheden als verklaring gebruikt,
maar hetzelfde gedrag bij een ander als bewijs van diens karakter ziet: beoordeelt u dan nog het gedrag  of vooral de persoon die u al dacht te kennen?

Nederlandse professionele informatie
Universiteit Utrecht – Sociale psychologie
Onderzoek naar onder andere sociale waarneming, oordeelsvorming, groepsprocessen en de manier waarop mensen anderen beoordelen.
https://www.uu.nl/onderzoek/sociale-psychologie

Nederlands Jeugdinstituut – Gezinsrelaties
Het NJi biedt professionele informatie over gezinsrelaties, opvoeding, onderlinge interacties en factoren die het functioneren binnen gezinnen beïnvloeden.
https://www.nji.nl/

Movisie – Huiselijk geweld en dwingende controle
Movisie publiceert professionele kennis over machtsverhoudingen, controle en patronen binnen partner- en gezinsrelaties.
https://www.movisie.nl/huiselijk-geweld