Wanneer gezondheid niet meer vanzelfsprekend is

Een lichamelijke aandoening raakt niet altijd alleen het lichaam.
Soms verandert zij ook het dagelijks leven, de zelfstandigheid, relaties en de manier waarop iemand door zijn omgeving wordt gezien.
Lichamelijke aandoeningen kunnen tijdelijk, langdurig of blijvend zijn.
Sommige zijn goed te behandelen, terwijl andere mensen jarenlang beperkingen geven.
Niet iedere aandoening is zichtbaar en niet iedere behandeling leidt tot volledig herstel.
Juist dat laatste wordt regelmatig onderschat.

Wat is een lichamelijke aandoening?
Een lichamelijke aandoening is een verstoring van de gezondheid of het functioneren van het lichaam. 

Dit kan betrekking hebben op organen, spieren, gewrichten, zenuwen, bloedvaten, het immuunsysteem of andere lichamelijke processen.
Voorbeelden zijn:
-

• Hart- en vaatziekten: aandoeningen die het hart en de bloedsomloop beïnvloeden.
• Neurologische aandoeningen: ziekten van de hersenen, het ruggenmerg of het zenuwstelsel.
• Longaandoeningen: zoals astma en COPD, waarbij de ademhaling wordt beïnvloed.
• Auto-immuunziekten: waarbij het afweersysteem lichaamseigen weefsels aanvalt.
• Spier- en gewrichtsaandoeningen: zoals reumatoïde artritis en artrose.
• Chronische aandoeningen: langdurige ziekten die blijvende klachten of beperkingen kunnen veroorzaken.

Volgens Volksgezondheid en Zorg, gebaseerd op onder meer gegevens van het RIVM, gaat een chronische aandoening doorgaans samen met het ontbreken van uitzicht op volledig herstel.
De gevolgen verschillen sterk per persoon.

Volksgezondheid en Zorg
Niet iedere lichamelijke aandoening is zichtbaar
Een belangrijk misverstand is dat lichamelijke beperkingen altijd aan iemand te zien zijn.
Iemand kan er gezond uitzien en tegelijkertijd ernstige klachten ervaren, zoals uitputting, pijn, duizeligheid, concentratieproblemen of overgevoeligheid voor prikkels.
Ook kunnen klachten per dag verschillen. Wat iemand vandaag nog kan uitvoeren, kan morgen onmogelijk blijken.
Het ontbreken van zichtbare beperkingen is geen bewijs dat iemand gezond is.

Een medische diagnose vertelt bovendien niet automatisch hoeveel iemand nog kan functioneren. Daarvoor moet worden gekeken naar de daadwerkelijke klachten, belastbaarheid en gevolgen voor het dagelijks leven.

De gevolgen gaan verder dan lichamelijke klachten
Lichamelijke aandoeningen kunnen verschillende onderdelen van het leven beïnvloeden.
Lichamelijk:        pijn, vermoeidheid, bewegingsbeperkingen, slaapproblemen of verminderd uithoudingsvermogen.
Psychisch:          onzekerheid, angst, frustratie, verdriet of gevoelens van verlies door veranderingen in gezondheid en zelfstandigheid.
Sociaal:               minder kunnen deelnemen aan gezinsactiviteiten, vriendschappen en sociale gebeurtenissen.
Werk en financiën:   uitval op het werk, inkomensverlies, afhankelijkheid van ondersteuning of onzekerheid over de toekomst.

Deze gevolgen zijn niet slechts theoretisch.
Uit onderzoek van Patiënten federatie Nederland ( op 22 november 2022. Het betreft het onderzoek  "Leven met meerdere aandoeningen 2022"). onder ruim 13.000 deelnemers, van wie meer dan 7.000 meerdere aandoeningen hadden, bleek dat binnen die laatste groep:

• 79% beperkingen ervoer bij dagelijkse activiteiten.
• 58% belemmeringen ondervond bij maatschappelijke deelname.
• 44% mentale klachten rapporteerde.

Deze cijfers betreffen de onderzochte deelnemers met meerdere aandoeningen en zijn niet zonder meer van toepassing op iedereen met een lichamelijke ziekte.
Wie leeft met meerdere aandoeningen…

De wisselwerking tussen lichaam en geest
Lichamelijke en psychische gezondheid beïnvloeden elkaar.
Langdurige pijn, ziekte of verlies van zelfstandigheid kan psychische spanning veroorzaken.
Andersom kunnen stress en slaapproblemen bepaalde lichamelijke klachten versterken.

Dat betekent echter niet dat een lichamelijke aandoening psychisch veroorzaakt is.

Dit onderscheid is belangrijk.
Wanneer iemand lichamelijke klachten heeft, mogen deze niet zonder voldoende onderzoek worden toegeschreven aan stress of emoties.
Thuisarts beschrijft dat aanhoudende lichamelijke klachten zowel met als zonder vastgestelde medische oorzaak kunnen voorkomen.
Zelfs wanneer een ziekte behandeld is, kunnen lichamelijke klachten blijven bestaan.

Thuisarts
Wanneer behandeling niet hetzelfde is als herstel
Een succesvolle behandeling betekent niet automatisch dat iemand zijn oorspronkelijke gezondheid en belastbaarheid terugkrijgt.
Een behandeling kan bijvoorbeeld de ziekte stabiliseren, schade beperken of verdere achteruitgang voorkomen, terwijl klachten of beperkingen blijven bestaan.
Voor de omgeving kan een behandeling het einde van een ziekteperiode lijken. Voor degene die ziek is, kan juist daarna een langdurige periode van herstel, aanpassing of onzekerheid beginnen.

Daarom is het noodzakelijk onderscheid te maken tussen drie begrippen:

• Behandeling:   medische zorg gericht op het beïnvloeden van een aandoening.
• Herstel:           verbetering van gezondheid en functioneren.
• Genezing:       het verdwijnen van de ziekte, voor zover dit medisch mogelijk is.

Deze begrippen zijn niet uitwisselbaar.

Begrip, erkenning en verantwoordelijkheid
De gevolgen van lichamelijke aandoeningen worden niet uitsluitend bepaald door de ziekte zelf, maar kunnen ook worden beïnvloed door de reacties van anderen.
Wanneer klachten voortdurend worden gebagatelliseerd, iemand zich steeds moet verantwoorden of beperkingen niet worden erkend, kan dit een extra belasting veroorzaken.
Uitspraken als 'Je ziet er toch goed uit?'  of   'De behandeling is toch achter de rug?'   kunnen voorbijgaan aan de werkelijkheid waarin iemand dagelijks probeert te functioneren.

Begrip betekent niet dat iedere klacht zonder onderzoek moet worden aangenomen als bewijs voor een specifieke diagnose.
Het betekent dat iemands ervaren klachten serieus worden genomen, zorgvuldig worden onderzocht en niet zonder onderbouwing worden weggezet.

De morele kern – Gezondheid is geen voorwaarde voor menselijke waardigheid
Ziekte kan iemands mogelijkheden beperken, maar vermindert niet diens menselijke waarde.
Wanneer iemand door lichamelijke beperkingen niet langer kan werken, zorgen of deelnemen zoals voorheen, verandert zijn belastbaarheid. 

Dat betekent niet automatisch dat zijn betrokkenheid, karakter, verantwoordelijkheidsgevoel of bereidheid om iets voor anderen te betekenen, zijn veranderd.
De vraag is daarom niet alleen hoe iemand met zijn aandoening leert leven, maar ook hoe de omgeving omgaat met iemand die niet meer aan dezelfde verwachtingen kan voldoen.
Want begrip tonen wanneer iemand gezond en zelfstandig is, vraagt weinig. 

De werkelijke betekenis van betrokkenheid wordt zichtbaar wanneer gezondheid, zelfstandigheid en vanzelfsprekendheid verdwijnen.

Nederlandse bronnen en verdere informatie

1. Volksgezondheid en Zorg – Chronische aandoeningen en multimorbiditeit. Wetenschappelijk onderbouwde definities en uitleg over langdurige aandoeningen.

2. Patiëntenfederatie Nederland – Leven met meerdere aandoeningen. Onderzoeksgegevens over de gevolgen voor dagelijkse activiteiten, maatschappelijke deelname, mentale gezondheid en kwaliteit van leven.

3. Thuisarts – Aanhoudende lichamelijke klachten. Medisch gecontroleerde informatie over langdurige klachten, mogelijke oorzaken en ondersteuning.

4. Patiëntenfederatie Nederland – Bekijk aanhoudende klachten vaker in samenhang. Over het serieus nemen van lichamelijke klachten en de gevolgen van onvoldoende erkenning.

Dit artikel is informatief en vervangt geen medische beoordeling of persoonlijk behandeladvies.