Gezin, familie en kinderen

Wat gebeurt er wanneer persoonlijkheidsproblematiek of terugkerende schadelijke gedragspatronen niet alleen invloed hebben op één persoon, maar op een heel gezin?
Binnen gezinnen en families reageren mensen voortdurend op elkaar.
Daardoor kunnen bepaalde rollen, verwachtingen en manieren van omgaan met spanning zich herhalen en elkaar versterken.

Systeemgericht werken kijkt daarom niet alleen naar het gedrag van één persoon, maar ook naar de onderlinge relaties en naar de patronen die tussen gezinsleden ontstaan.
Dat bredere perspectief is belangrijk, omdat gedrag nooit uitsluitend beoordeeld hoeft te worden op de bedoeling van degene die het laat zien. Ook de gevolgen voor anderen tellen mee.

Psychische kwetsbaarheid, persoonlijkheidsproblematiek of eerdere ervaringen kunnen helpen verklaren waarom iemand bepaald gedrag vertoont, maar zij nemen niet automatisch de verantwoordelijkheid weg voor de gevolgen daarvan. 

Gezinsleden hoeven structurele vernedering, controle, loyaliteitsdruk, angst of emotionele onveiligheid niet te accepteren alleen omdat er een psychologische verklaring voor bestaat.

Voor kinderen geldt dat nog sterker.
Een kind is afhankelijk van volwassenen voor veiligheid, voorspelbaarheid en emotionele bescherming.

Het Trimbos-instituut benadrukt:  dat psychische problematiek van een ouder gevolgen kan hebben voor het hele gezin en dat onder meer de ernst en duur van problemen, het functioneren van het gezin en de aanwezigheid van beschermende factoren invloed hebben op hoe een kind zich ontwikkelt.

Dat betekent niet dat ieder kind automatisch problemen krijgt. Veel kinderen ontwikkelen zich goed, zeker wanneer er voldoende steun, stabiliteit en betrouwbare volwassenen beschikbaar zijn.
Maar dat neemt niet weg dat langdurige spanning, onveiligheid of het steeds moeten aanpassen aan problematische patronen serieus genomen moet worden.

Een kind hoort niet verantwoordelijk te worden gemaakt voor de emotionele rust van volwassenen.
Een partner of familielid hoeft niet structureel zichzelf weg te cijferen om een systeem overeind te houden.
En loyaliteit aan een gezin mag nooit betekenen dat schadelijk gedrag niet benoemd mag worden.

Binnen deze hoofdmap kijken we daarom naar twee kanten van hetzelfde geheel.
In Familiesysteem gaat het over de manier waarop gedrag zich binnen een gezin kan verweven met vaste rollen, conflictvermijding, loyaliteit, verantwoordelijkheid en onderlinge verwachtingen. Daarbij kijken we niet alleen naar wie bepaald gedrag laat zien, maar vooral naar wat er tussen mensen gebeurt wanneer dezelfde patronen steeds opnieuw terugkomen. Voor een uitgebreidere verdieping in schadelijke gezinsdynamiek verwijs ik daarnaast naar Narcistisch gedrag en toxische gezinssystemen.

In Kinderen verschuift de aandacht naar wat langdurige spanning, onvoorspelbaarheid, loyaliteitsdruk of problematische relationele patronen kunnen betekenen voor de ontwikkeling van een kind. Daarbij gaat het onder meer om emotionele veiligheid, zelfbeeld, grenzen, vertrouwen, emotieregulatie en de manier waarop kinderen later relaties kunnen aangaan.
Ook daar blijft de morele grens duidelijk: volwassen problemen mogen nooit worden afgewenteld op kinderen. 

Een kind mag niet de bemiddelaar, boodschapper, trooster, bondgenoot of drager van volwassen conflicten worden.
Wie alleen naar individueel gedrag kijkt, mist soms wat er in het grotere geheel gebeurt. In de sub mappen Familiesysteem en Kinderen kijken we daarom verder: naar hoe patronen zich binnen een gezin kunnen vastzetten, welke gevolgen dat kan hebben en welke grenzen nodig zijn om te voorkomen dat kwetsbaarheid van de één structureel ten koste gaat van de veiligheid en ontwikkeling van de ander.