Wanneer je aan jezelf begint te twijfelen

Langdurige kritiek, ontkenning en tegenstrijdige boodschappen kunnen ervoor zorgen dat iemand langzaam het vertrouwen in het eigen oordeel verliest.
Een meningsverschil of kritiek hoort bij relaties. Het wordt problematisch wanneer iemand steeds opnieuw wordt gekleineerd, tegengesproken of onzeker wordt gemaakt over wat diegene denkt, voelt of heeft waargenomen.

Uitspraken als:
“Je overdrijft altijd.”
“Jij maakt overal een probleem van.”
“Je bent veel te gevoelig.”
“Het ligt toch echt aan jou.”
kunnen na verloop van tijd iets veranderen.
De vraag is dan niet langer:
“Klopt wat de ander zegt?”

Maar:
“Kan ik mijn eigen oordeel eigenlijk nog wel vertrouwen?”

Slachtofferhulp Nederland beschrijft: kleineren, vernederen, manipuleren en gaslighting als gedragingen die kunnen voorkomen bij geestelijke mishandeling. Langdurige en herhaalde geestelijke mishandeling kan grote spanning veroorzaken en samengaan met onder meer angst, schuld en schaamte.

Zelftwijfel is niet hetzelfde als gaslighting
Dat onderscheid is belangrijk.

Zelf twijfel is een mogelijk psychologisch gevolg.
Iemand raakt door langdurige kritiek, afwijzing of tegenstrijdige boodschappen steeds minder zeker van zichzelf en het eigen oordeel.

Gaslighting is gedrag dat zulke twijfel kan veroorzaken.
Daarbij wordt iemands waarneming, herinnering of beleving herhaaldelijk ontkend of verdraaid, bijvoorbeeld door vol te houden dat iets nooit is gebeurd terwijl de ander zich dat wel herinnert.

Slachtofferhulp omschrijft:  gaslighting specifiek als iemand aan het eigen geheugen of verstand laten twijfelen.

Niet iedereen die aan zichzelf twijfelt, is dus slachtoffer van gaslighting. 

En niet iedere verschillende herinnering of ruzie is gaslighting.
Het gaat om het terugkerende patroon en het effect daarvan.

Korte casus
Sanne krijgt tijdens conflicten regelmatig te horen dat zij “altijd moeilijk doet”  en “alles verkeerd begrijpt”.
In het begin verdedigt ze zichzelf.

Later begint ze gesprekken eindeloos terug te halen:
Heb ik het misschien inderdaad verkeerd opgevat?

Nog later vraagt ze anderen steeds vaker:
“Vind jij dat ik hier raar op reageer?”

Het probleem is inmiddels groter geworden dan de oorspronkelijke ruzies.
Sanne vertrouwt haar eigen beoordeling steeds minder.

Dat is wat langdurige ondermijning kan doen: de aandacht verschuift van het gedrag van de ander naar voortdurende controle van jezelf.

Movisie beschrijft:  dat psychisch partnergeweld onder meer kan bestaan uit vernederen, psychisch kwetsen, manipulatie, controle en gaslighting. 

Daarbij zijn aard, ernst, frequentie en duur van het gedrag van belang.

De morele vraag
Iedereen mag kritiek geven en mensen mogen verschillend naar dezelfde gebeurtenis kijken.
Maar wanneer iemand zo vaak wordt gecorrigeerd, gekleineerd of tegengesproken dat diegene uiteindelijk zichzelf meer wantrouwt dan de ander, 

ontstaat een andere vraag:
Is die onzekerheid dan alleen een eigenschap van het slachtoffer — of moeten we vooral kijken naar wat er langdurig met die persoon is gedaan?

Nederlandse websites die hierbij aansluiten
Slachtofferhulp Nederland – Hulp bij geestelijke mishandeling
Beschrijft vernederen, kleineren, manipuleren en gaslighting en legt uit dat langdurige geestelijke mishandeling kan leiden tot psychische klachten, schuld en schaamte.
Slachtofferhulp Nederland – Geestelijke mishandeling

Movisie – Interventiebeschrijving SAFE
Deze bron sluit vrijwel één-op-één aan op jouw artikel. Movisie schrijft dat psychisch geweld, waaronder manipulatie, gaslighting en isolatie, ertoe kan leiden dat een slachtoffer zeer onzeker wordt over zichzelf en het eigen beoordelingsvermogen en grip op de situatie verliest.
Movisie – Interventiebeschrijving SAFE

Movisie – Systeemgericht werken bij (ex-)partnergeweld
Beschrijft voortdurende ondermijning, manipulatie en gaslighting binnen partnergeweld en hoe dergelijke patronen ook na een relatiebreuk kunnen doorgaan.
Movisie – Systeemgericht werken bij (ex-)partnergeweld

Movisie – 8 lessen uit het verleden voor de aanpak van huiselijk geweld
Benoemt psychisch geweld en gaslighting expliciet en benadrukt dat moet worden gekeken naar aard, ernst, frequentie, duur en impact van het gedrag.
Movisie – Aanpak huiselijk geweld